گنجینه نقاشیهای قاجار و پهلوی با بیش از ۱۰۰ اثر در باغ موزه ایرانی به نمایش درمیآید
تهران- نمایشگاهی با عنوان شمایلنگاران، مجموعهای از بیش از ۱۰۰ قطعه نقاشی مذهبی، شمایلنگاری و پردههای قهوهخانهای متعلق به دورههای قاجار و پهلوی است که از ۲۷ شهریور تا ۲۲ مهر ۱۴۰۵ در باغ موزه هنر ایرانی برگزار میشود. این رویداد از سوی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران برنامهریزی و میزبانی میشود و به رویکردی کارکردی در حفظ و بازخوانی میراث تصویری ایران میپردازد.
به گزارش تیم آرشیو کامل، آثار حاضر از مجموعه منحصربهفرد سرژ آواکیان، گرافیست، نقاش و مجموعهدار ایرانی- ارمنی، انتخاب شده و شامل نقاشیهای پشتشیشه، نقاشیهای روی بوم و چوب و همچنین نمونههایی از چاپ سنگی است. این نمایشگاه برای نخستین بار بهطور عمومی عرضه میشود و دربرگیرنده مجموعهای وسیع از شمایلهای شیعی، تصاویر عرفا و دراویش و صحنههای حماسی شاهنامه است که تا کنون در قالب هنرهای عامیانه و مقدس ایران کمتر به این اندازه به نمایش درآمده بود.
سرژ آواکیان که در دهههای میانی قرن بیستم به بازسازی و نگهداری میراث نقاشی قهوهخانهای و شمایلنگاری مذهبی پرداخت، در کنار مارکو گریگوریان نقش مهمی در حفظ این گنجینه ایفا کردند. این دو با حمایت از هنرمندانی چون حسین قوللرآقاسی، حسین همدانی و محمد مدبر، بخش مهمی از حافظه تصویری ایران را پاسداشتند. کیانوش معتقدی کیوریتور و نویسنده اصلی متن نمایشگاه بوده است و همکاری نورا زرگریان نیز در برگزاری این رویداد به چشم میخورد.
نمایشگاه در فضای باغ موزه هنر ایرانی، واقع در میدان تجریش، خیابان شهید دربندی و خیابان دکتر حسابی برگزار میشود. ساعات بازدید از شنبه تا چهارشنبه از ۱۱ تا ۱۸، و در روزهای پنجشنبه و جمعه از ۱۶ تا ۱۹ است. این اطلاعرسانی با هدف بازخوانی دوباره ارتباط میان میراث گذشته و مخاطب امروز انجام میشود و تلاش میکند به روشی آموزشی و پژوهشی به تبیین شیوههای نگارگری و نقاشی در ایران بپردازد.
این رویداد با همکاری و حمایت مؤسسات فرهنگی هنری و همچنین با رویکردی دسترسیپذیر برای عموم برگزار میشود تا مخاطبان از نزدیک با بافت تاریخی و مفاهیم معنوی این آثار آشنا شوند. به صورت مداوم، مقالات، کتب پژوهشی و برنامههای آموزشی مرتبط با شمایلنگاری و نقاشیهای مذهبی در کنار نمایشگاه ارائه میشود تا فرصتی برای پژوهشگران، هنردوستان و عامه مخاطبان فراهم آید تا تصاویر را از منظر تاریخی و فرهنگی بازکاوی کنند.
در ادامه، برخی نکات مدیریتی و اجرایی درباره نمایشگاه ارائه میشود تا بازدیدکنندگان با فرایند حضور در این رویداد آشنا شوند. مرور کنید که آثار به گونهای نگهداری و ارائه شدهاند که با حفظ بافت تاریخی و ویژگیهای نقاشیهای قهوهخانهای سازگار است، و همچنین تلاش شده است تا برای بازدیدکنندگان فرصت درک بهتر از شیوههای نگارگری و نمایش روایتهای مذهبی فراهم شود. این نمایشگاه نشان میدهد چگونه میراث تصویری ایران میتواند در قالبی مدرن با مخاطب امروز ارتباط برقرار کند و پیوندی بین گذشته و حال ایجاد کند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، نمایشگاه «شمایلنگاران» از منظر فنی و علمی نیز با دقت برنامهریزی شده است تا جنبههای حفظ و نگهداری میراث بصری را در کنار ارزشهای فرهنگی- تاریخی تقویت کند. کیوریتور پروژه، کیانوش معتقدی، با هماهنگیهای دقیق جزئیات چیدمان و نگارش متن نمایشگاه را بر عهده داشته و با مشارکت متخصصانی چون نورا زرگریان این رویداد را به توازن مطلوب بین پژوهش، زیباییشناسی و دسترسی برای عموم دنبال میکند.
ساعات و نحوه بازدید نیز برای سهولت برنامهریزی علاقهمندان به بازدید از آثار تنظیم شده است. بازدیدکنندگان میتوانند در ایام شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۱۱ تا ۱۸ و در روزهای پنجشنبه و جمعه از ساعت ۱۶ تا ۱۹ به دیدن نمایشگاه بیایند. باغ موزه هنر ایرانی، محل برگزاری این رویداد، در میدان تجریش قرار دارد و دسترسی به آن از طریق خطوط حمل و نقل عمومی فراهم است. در کنار نمایشگاه، توسعۀ فعالیتهای آموزشی و جلسات گفتوگو درباره نگارگری قهوهخانهای و تاریخچه شمایلنگاری نیز تدارک دیده شده است تا تجربه بازدید تعمیق بیشتری بیابد.
در نهایت، این رویداد نشاندهنده ظرفیت موزهای برای حفظ و ارائه میراث تصویری ایران است و میتواند به عنوان نمونهای از همکاریهای فرهنگی-هنری بین مجموعهداران خصوصی و نهادهای دولتی مطرح شود. ارائه این گنجینه در قالب یک نمایشگاه عمومی گامی مهم به سوی افزایش فهم و آگاهی از تاریخ هنر ایران است و میتواند به پروژههای پژوهشی و آموزشی در سطح ملی و فراملی کمک کند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، کارکنان گالری با احترام به اصول نگهداری آثار حساس و با مدیریت دقیق فضا، کوشیدهاند تا نمایشگاه با کمترین خطر برای آثار ارزشمند و با بیشترین اثرگذاری فرهنگی برای بازدیدکنندگان تدارک دیده شود. این رویداد نه تنها فرصتی برای مشاهده آثار کمیاب است بلکه درکی عمیقتر از شیوههای روایت تصویری در تاریخ هنر ایران ارائه میدهد و به تقویت ارتباطات بین نسلهای هنرمندان و علاقهمندان منتهی میشود.
تحلیل اجرایی و نکات نقادانه
این نمایشگاه به عنوان یک رویداد فرهنگی در موقعیت مناسبی از منظر دستیابی عمومی و بازتعریف کارکرد موزهای عمل میکند؛ با این وجود همواره جای بررسی دقیقتری وجود دارد. نخست آنکه دسترسی سریعتر و سادهتر به برنامههای آموزشی و رویدادهای جانبی میتواند به افزایش تجربه بازدیدکنندگان کمک کند. دومین نکته، توجه به ظرفیت فضا و حفاظت از آثار در هر دو سطح سختافزاری و نرمافزاری است تا از هرگونه فشار بر نقاشیهای کمدوام جلوگیری شود. سومین موضوع، نظارت مستمر بر فرایند نگهداری و حفظ کیفیت رنگ و بافت آثار در معرض نور و تغییرات رطوبتی است تا ماندگاری گنجینه حفظ شود. همچنین امکان گسترش فعالیتهای پژوهشی، گفتوگوهای تخصصی و ارتباط با مدارس و دانشگاهها برای تقویت درک تاریخی از شمایلنگاری میتواند به عمقدادن به تجربه بازدید کمک کند. در کنار این جنبههای اجرایی، اهمیت تلاش برای ایجاد فضای بازتر و دسترسپذیرتر برای عموم، از جمله افراد دارای معلولیت، موضوعی است که در دورههای آینده باید به صورت جدی مدنظر قرار گیرد تا این میراث گرانبها به صورت برابر در اختیار همه قرار بگیرد. این نکته میتواند علاوه بر حفظ heritage، به تقویت حس belonging و مشارکت اجتماعی در جامعه ایران کمک کند.