یادگیری‌های عملی از سیلاب اخیر در گیلان و نقش آمادگی پیش از بحران
در روزهای اخیر، استان گیلان با وجود باران‌های شدید، بارندگی‌های قابل توجهی را تجربه کرد. در نشست‌های تخصصی، مقامات استانی بر ضرورت تغییر رویکرد از مدیریت پس از حادثه به آمادگی پیش از بحران تأکید کردند و بر این باورند که با پیش‌بینی دقیق‌تر و تجهیز به موقع، می‌توان خسارات را تا حد زیادی کاهش داد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مسیر از طریق بازبینی تجربه‌های گذشته و بازنگری در فرایندهای پاسخ به بحران به دست می‌آید و با تمرکز بر نقاط آسیب‌پذیر و بهبود هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، می‌تواند به کارآیی بیشتر منجر شود.
در پی انتشار خبرهایی مبنی بر بارش‌های اخیر در برخی ایستگاه‌های گیلان، مسئولان استانی اعلام کردند که در چند ساعت اخیر، برخی ایستگاه‌ها تا حدود ۱۵۰ میلی‌متر بارندگی را ثبت کردند. این رقم بالا به صورت مستقیم با کاهش نسبی وقوع حوادث گسترده همراه بود، زیرا تجربه سیلاب پیربازار در گذشته نشان داده است که پس از لایروبی و اقدامات پیشگیرانه، سیلاب‌های بعدی در همان محدوده به آسیب‌های کمتری منجر می‌شوند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این نکته حاکی از اثرگذاری اقدامات پیشگیرانه است و بر اهمیت استمرار نظارت‌ها و به‌روزرسانی تجهیزات تأکید دارد.
استاندار گیلان با اشاره به پیربازار به عنوان نمونه‌ای از طراحی و اجرای طرح‌های پیشگیرانه، تأکید کرد که بعد از سیلاب‌های سال‌های قبل، با انجام عملیات لایروبی و تقویت مسیرهای فرعی رودخانه‌ها، در بارش مشابه، مشکلات تکرار نشدند. وی تأکید کرد که پیش از وقوع هر حادثه، شناسایی نقاط آسیب‌پذیر و فراهم کردن امکانات مورد نیاز ضروری است تا بتوان به سرعت و به صورت توأم با هم‌افزایی وارد عمل شد. در این راستا، مدیریت بحران نیازمند داشتن برنامه‌های مشخص، منابع آماده و تیم‌های واکنش سریع است تا به محض بروز خطر، عملیات اجرایی بدون معطلی آغاز شود.
در کنار اجرای طرح‌های فنی، تأمین تجهیزات و تیم‌های عملیاتی از اهمیت بالایی برخوردار است. حق‌شناس، استاندار گیلان، برای تأکید بر این نکته توضیح داد که هر استان با توجه به ویژگی‌های خود، باید تجهیزات لازم را از قبل در اختیار داشته باشد و تأمین ابزارهای ضروری به زمان وقوع حادثه موکول نشود. در این چارچوب، حفظ ظرفیت پاسخ‌رسانی در محورهای ارتباطی، میدان‌های امدادی و مراکز درمانی از نظر اجرای برنامه‌های اضطراری باید به صورت مستمر پیگیری شود تا در صورت افزایش ناگهانی ترافیک یا فشار جمعیت، خدمات‌رسانی بدون اختلال انجام پذیرد.
علاوه بر مرور عملیات لجستیک و تجهیزات، مسئله حفاظت از منابع طبیعی استان نیز به طور جدی مطرح است. جنگل‌های هیرکانی با شاخه‌های عمده و درختان چندصدساله، سرمایه‌ای ارزشمند برای کشور به شمار می‌روند و خطر آتش‌سوزی در این عرصه به دلیل تغییرات زمانی و شرایط جوی همواره وجود دارد. استاندار گیلان با اشاره به این موضوع، بر تقویت امکانات مقابله با آتش‌سوزی جنگل‌ها تأکید کرد و گفت که تجهیزات مورد نیاز باید با نسبت به وسعت و اهمیت این عرصه‌ها برنامه‌ریزی و در اختیار نیروهای مسئول قرار گیرد تا در مواقع بحرانی امکان پاسخ سریع فراهم باشد.
یکی از مباحث مهم مطرح‌شده در این نشست، مدیریت ترافیک و تأمین خدمات لازم برای سفرهای درون استانی بود. ورود ناگهانی حجم بالای مسافران به استان می‌تواند محورهای اصلی را با ترافیک سنگین روبه‌رو کند و دسترسی به سوخت، آذوقه و خدمات درمانی را تحت تأثیر قرار دهد. حق‌شناس به ضرورت پیش‌بینی این شرایط و هماهنگی بین دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد تا با برنامه‌ریزی دقیق، از مشکلات احتمالی در رفت‌وآمد جلوگیری شود. همچنین، برنامه‌ریزی برای حضور بیماران نیازمند خدمات مداوم مانند دیالیز در طول مسیرهای پرترافیک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تا دسترسی به مراکز درمانی مختل نشود.
در پایان این نشست، از حمایت‌های وزیر کشور و سازمان مدیریت بحران کشور در حوادث پیربازار، آستارا و تالش قدردانی و بر تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و مدیریت تخصصی بحران تأکید شد. از سوی شهرداری و شورای اسلامی شهر رشت نیز برای میزبانی این نشست و حضور مدیران و نیروهای فعال حوزه مدیریت بحران استان، سپاسگزاری به عمل آمد. این گفت‌وگوها و بازنگری‌ها نشان از رویکرد جدیدی دارد که به جای تمرکز صرف بر امدادهای لحظه‌ای، به پیشگیری، آمادگی و پاسخ سریع به بحران‌ها توجه دارد.
با توجه به این مجموعه اتفاقات، می‌توان نتیجه گرفت که مدیریت بحران در گیلان به سوی یک مدل جامع و منسجم حرکت می‌کند که هم به جنبه‌های فنی متکی است و هم به جنبه‌های کارگزارانه و هماهنگی بین بخشی. از جمله نکاتی که به عنوان توصیه‌های اجرایی می‌توان برای دوره‌های آتی برداشت کرد، می‌توان به افزایش سرمایه‌گذاری در سامانه‌های اخطار سریع، سیستم‌های مدیریت اطلاعات جغرافیایی برای تعیین نقاط بحرانی، و به‌روز رسانی منظم گزارش‌های تطبیقی با هر دوره بارندگی اشاره کرد. همچنین ضرورت دارد تا فرآیندهای شناسایی و بازنگری در مناطق پرخطر با دانشگاه‌ها و پژوهشگران منطقه‌ای تقویت شده تا از منظر علمی هم بتوان به بهبود پاسخ‌ها گام برداشت. به‌طور خلاصه، درس‌های پیربازار و تجربه بارش ۱۵۰ میلی‌متر در رشت، به شکل هم‌افزایی میان نهادها و ارتقای کارایی تیم‌های پاسخگو نمود پیدا می‌کند و می‌تواند به یک الگوی موفق در مدیریت بحران تبدیل شود.