گزارش تحلیلی از اظهارات گروسی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل درباره بازگرداندن دسترسی به تاسیسات هسته‌ای ایران
در حاشیه هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، رافائل گروسی، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، به خبرنگاران تأکید کرد که همکاری با طرف‌های مختلف از جمله روسیه را در اولویت دارد تا به یک راه‌حل دیپلماتیک دست یابد. او تصریح کرد که این مسیر برای بازگرداندن دسترسی به تاسیسات هسته‌ای ایران ضروری است. به گزارش تیم آرشیو کامل، گروسی توضیح داد که اجرای یک چارچوب دیپلماتیک کارآمد می‌تواند به گشودن کانال‌های گفت‌وگو کمک کند و احتمال یافتن راه‌حل‌های قابل قبول برای تمامی طرف‌ها را افزایش دهد.
این اظهار نظر در پی انتشار اظهاراتی از سوی محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، مطرح شد که به تغییر رویکرد دیپلماتیک ایران و عبور از رویکردهای سابق اشاره کرد. رضایی با بیان اینکه دیپلماسی جدید با قدرت پیگیری می‌شود، تأکید کرد که ایران از بازگشت به مذاکرات گذشته و شرایط گذشته پرهیز می‌کند و خواستار تعهد عملی از سوی طرف‌های مقابل است. در این دسته از سخنان، نکته کلیدی این بود که ایران از طریق این رویکرد جدید قصد دارد غرب به‌ویژه ایالات متحده را به انجام شروط موردنظر خود ملزم کند و در صورت عدم تحقق این شروط، واکنش‌های متناسبی از جمله بازنگری در برخی خطوط مذاکره‌ای را در نظر می‌گیرد.
در همین راستا، گروسی با بیان اینکه آژانس به دنبال راه‌حل دیپلماتیک است و معتقد است که همکاری بین‌المللی می‌تواند این مسیر را هموار کند، افزود که بازگرداندن دسترسی به تاسیسات هسته‌ای ایران از منظر اجرایی و حقوقی، گام مهمی در راستای حل و فصل موضوعات هسته‌ای است. او با اشاره به تماس‌های بین‌المللی در این زمینه، یادآور شد که برخی طرف‌ها از جمله روسیه برای تسهیل مذاکرات و یافتن راه‌حل‌های عملی با ایران همکاری خواهند کرد. این نکته‌ای است که می‌تواند به پذیرش گسترده‌تری از رویکرد جدید ایران در مذاکرات منجر شود و به ایجاد اعتماد ملّی در میان بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای کمک کند.
این مسئله در واقع در چارچوب منافع امنیتی و دیپلماتیک ایران تفسیر می‌شود؛ چرا که تهران همواره بر حفظ حقوق هسته‌ای مشروع خود و داشتن دسترسی‌های قابل حسابرسی تاکید کرده است. در عین حال، به گزارش تیم آرشیو کامل، آژانس و کشورهای طرف مذاکره به دنبال حفظ ثبات در پرونده هسته‌ای ایران هستند و می‌کوشند با ابزار دیپلماسی فعال، از قالب تهدیدی-برداری به سمت یک چارچوب گفت‌وگوی سازنده حرکت کنند. در این مسیر، آمریکای آمریکا و سایر بازیگران بزرگ منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نیز به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم درگیر خواهند بود و ضمن توجه به چارچوب‌های قانونی بین‌المللی، باید به شروط و تعهدهای متقابل توجه کنند تا به نتیجه‌ای پایدار و قابل اجرا دست یابند.
گزارش‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد که کارگزاران و میانجی‌های بین‌المللی را می‌توان به عنوان ستون‌های کلیدی در این فرایند در نظر گرفت. آذرماه و به‌ویژه نشست‌های آینده، می‌توانند موقتی یا ماندگار باشند؛ اما هر نتیجه‌ای بدون تزلزل در چارچوب قوانین بین‌المللی و با احترام به اصول و اولویت‌های قانونی ایران نمی‌تواند پایدار باشد. در این میان، توجه به الزامات اجرایی و عملیاتی مانند گزارش‌دهی منظم، شفاف‌سازی در زمینه بازرسی‌ها، و ایجاد کانال‌های قابل اعتماد برای میانجیگری از اهمیت بالایی برخوردار است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این نکته نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی هسته‌ای همچنان با چالش‌های قابل توجهی مواجه است، اما آغاز گام‌هایی برای گفت‌وگوهای سازنده می‌تواند به ایجاد فضای اعتماد و کاهش تنش‌ها منجر شود.
تحلیل نقادانه در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران
در این تحلیل، می‌توان گفت که رویکرد ایران در این دوره از مذاکرات، به بیشترین میزان تمرکز بر روی تعهدات عملی طرف‌های مقابل و حفظ منافع هسته‌ای مشروع کشور است. از منظر قوانین و چارچوب‌های جمهوری اسلامی ایران، هر گام دیپلماتیک باید با حفظ عزت ملی و احترام به قواعد بین‌المللی همراه باشد و به‌طور هم‌زمان به شروط اجرایی که از سوی ایران مطرح می‌شود پاسخ دهد. دیپلماسی جدید ایران، هر‌چند که به زبان تهدید یا فشار نیز گاهی بیان می‌شود، به عنوان ابزاری برای جلب اعتماد و در نهایت رسیدن به توافقی که بتواند عنصر بازگشایی دسترسی به تاسیسات را فراهم کند، قابل درک است. با این حال، اجرای این رویکرد باید همسوتر از نظر حقوقی و اجرایی باشد و شامل شفاف‌سازی کامل در زمینه نحوه بازرسی‌ها، پاسخ به نگرانی‌های مشروع امنیتی و ایجاد فضای گفت‌وگوی متوازن با تمامی طرف‌های ذی‌نفع باشد تا از لحاظ داخلی و بین‌المللی، مشروعیت و قابلیت اجرایی داشته باشد. به عنوان نکته اجرایی و غیرسیاسی، پیشنهاد می‌شود که مذاکرات با تمرکز بر شفافیت در فرایند بازرسی، گزارش‌دهی دوره‌ای و تضمین‌های فنی برای دسترسی به تاسیسات، با کمترین التهاب و بیشترین پاسخگویی برگزار شود تا به ایجاد اعتماد در میان مردم و نهادهای داخلی و همچنین جامعه بین‌الملل منجر گردد.