ایران: تمرکز اصلی گفتوگوها با عمان است و تا کنون مذاکرهای با آمریکا انجام نشده است
در تازهترین گزارشهای دیپلماتیک منتشر شده از منابع آگاه، روشن است که تهران تا این لحظه هیچ گفتوگوی رسمی با ایالات متحده آمریکا در زمینه تنگه هرمز یا دیگر موضوعات حساس انجام نداده است. این فضا و این موضع، به صورت رسمی و از سوی منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران، بازتاب داده میشود و از سوی رسانههای معتبر به صورت گسترده پوشش داده شده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، ایران تمرکز اصلی گفتوگوها را به مذاکره با عمان معطوف کرده است تا از طریق تفاهم با عمان، ترتیبات مدیریت تنگه هرمز مشخص شود و وضعیت امنیتی و حقوق حاکمیتی ایران در این بخش به لحاظ کریدور ترانزیت کالا و امنیت دریایی حفظ شود.
در ادامه این روند، منابع مطلع توضیح دادهاند که مسیر جنوبی که به صورت غیرقانونی و با نوعی بدعتگذاری از جانب برخی شرکای منطقهای درباره این کریدور مطرح شد، از دید ایران ناامن و ناقض قوانین بینالمللی و حقوق حاکمیتی است. این رویه باعث تهدیداتی مستقیم علیه منافع ایران و ثبات منطقهای میشود و ایران با قاطعیت بر این نکته تأکید کرده است که هرگونه تغییری در وضعیت کنونی باید با مشارکت کامل و توافقی از طریق کانالهای رسمی و مطابق با موازین حقوقی بینالمللی انجام پذیرد. به گزارش فارس، تلاشهای آمریکا و برخی از همپیمانان منطقهای برای تبدیل مسیر جنوبی به یک راه دائمی، با مقاومت جدی ایران مواجه است و هر گونه فشار یا تهدید به تغییر مسیر یا تغییر ماهیت این کریدور، به شکل واضح رد میشود.
در یک بخش از توضیحات، منبع آگاه به مذاکرات ایران و عمان برای تفاهم بر سر کریدور میانی اشاره کرده است؛ کریدور میانی که از دید ایران هم حقوق حاکمیتی ایران را رعایت میکند و هم منافع عمانی را در نظر میگیرد. این منبع با ذکر این نکته که اگر آمریکا و برخی شرکای منطقهای از ابتدا در روند مذاکرات دو جانبه ایران-عمان با مانعتراشی و خلف وعده روبهرو نبودند، احتمالاً مذاکرات در مدت کوتاهی به نتیجۀ عملی میرسید، خاطرنشان میکند: فواصل زمانی و پالسهای ضد و نقیضی از جانب آمریکاییها در روزها و هفتههای اخیر ارسال شده است که میتواند به تأخیر در روند مذاکرات منجر شود. این موضوع نشان میدهد که فضای دیپلماتیک پیچیدهای در این راستا وجود دارد و باید با دقت و حوصله بیشتری به نتایج احتمالی نگاه کرد. به گزارش تیم آرشیو کامل، این نکته هم مطرح شده است که حتی در صورتی که مذاکرات دو جانبه ایران و عمان به تفاهم برسد، این مسئله به تنهایی کافی برای امنسازی تنگه هرمز نیست و بدون توقف هرگونه تجاوزات و جنایات آمریکا و فراهم ساختن شرایط لازم، تنگه به روند قبلی خود بازنخواهد گشت.
در این چارچوب، تأکید بر گفتوگوهای عمانی-ایرانی در قالب کریدور میانی، به شیوهای انجام میشود که حقوق حاکمیتی ایران در سطح ملی و منافع منطقهای ایران را حفظ کند. این نکته از زبان مقامات آگاه نیز تکرار میشود که هرگونه توافقی در این راستا باید با رعایت چارچوبهای حقوقی-دیپلماتیک و سازوکارهای اجرایی معتبر انجام گیرد و به هیچ عنوان به معنای پذیرش یک تغییر فاحش در وضعیت بحرانی امنیتی تنگه هرمز نیست. در تاریخچه این گفتگوها، نشانههایی وجود دارد که نشان میدهد ایران از ابتدا به دنبال یک مسیر دیپلماتیک و همکاریمحور برای مدیریت تنگه بوده است و از هر گونه اقدام تکروی که به تهدید امنیتی این آبراه منجر شود، پرهیز کرده است. به گزارش فارس، این روند، در کنار گفتوگوهای عمانی، میتواند یک چارچوب مذاکراتی قابل اتکا برای مدیریت منطقهای فراهم آورد که هم منافع ایران را حفظ کند و هم از حضور و فعالیتهای غیرقانونی و مخرب در منطقه جلوگیری نماید.
در نهایت باید توجه کرد که این گفتگوها هنوز به نتیجه نهایی نرسیدهاند و هماکنون در فازهای ابتدایی خود قرار دارند. با این وجود، آنچه روشن است، ماهیت دو جانبه مذاکرات و تمرکز بر حقوق حاکمیتی ایران و همچنین منافع عمانی است. این رویکرد، با وجود فشارهای خارجی و فضاسازیهای رسانهای و دیپلماتیک، سعی دارد تا از طریق اصولی و قانونی، راهحلی پایدار برای مدیریت تنگه هرمز پیدا کند. در این چارچوب، هیچ نتیجهای قبل از توافق روشن میان دو کشور به دست نخواهد آمد و هر گونه تفاهمی نیز با توجه به چارچوبهای قانونی بینالمللی و الزامات داخلی ایران شکل خواهد گرفت. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مسیر میتواند به بهبود وضعیت امنیت دریایی و کنترلپذیری ترددها در تنگه منتهی شود، اما بدون توقف رفتارهای تحریکآمیز و بیثباتسازانه در سطح بینالمللی، احتمال تحقق این بهبود کاهش مییابد.
ارزیابی فنی و حقوقی مذاکرات و تأثیرات آن بر امنیت منطقه
در این بخش، به بررسی جنبههای فنی و حقوقی مذاکرات و اثرات آنها بر امنیت منطقه میپردازیم. آنچه از منابع آگاه برداشت میشود، نشان میدهد که ایران بر حفظ چارچوبهای قانونی و حقوقی در حوزه حاکمیت ملی خود اصرار دارد. این اصرار نه تنها در زبان دیپلماتیک، بلکه در چارچوب اجرایی روزمره و ساختارهای تصمیمگیری دولت به وضوح مشاهده میشود. برای ایران، تنگه هرمز یک شاهراه حیاتی برای اقتصاد ملی است و هرگونه تصمیمگیری در این زمینه باید با مشورت کامل و هماهنگی با مراجع تصمیمگیری کشور انجام شود. از این منظر، مذاکرات با عمان برای تشکیل یک کریدور میانی که حقوق ایران و ملاحظات عمانی را در نظر بگیرد، از نوع رویکردهای همافزایی است تا از طریق تفاهمی دو جانبه، بخشی از مشکلات امنیتی و عملیاتی این آبراه مدیریت شود.
یکی از نکات کلیدی این گفتوگوها، تلاش برای جلوگیری از هر گونه تغییر ناگهانی در وضعیت فعلی دریایی است. ایران دنبال یک چارچوب قابل پیشبینی است تا از تکرار تجربیات گذشته که به بیثباتی منطقه منجر شده بود جلوگیری کند. این نکته بهویژه در حوزه حقوق بینالملل دریایی و همچنین قراردادهای بینالمللی مرتبط با تردد امن در تنگه هرمز اهمیت دارد. در این مسیر، ایران با حفظ خطوط قرمز خود، از این نکته پاسداری میکند که هر گونه ترتیبات جدید باید با احترام به اصول قانونی و قوانین داخلی و بینالمللی انجام شود و هیچ بهانهای برای نقض حقوق حاکمیتی ایران در آینده وجود نداشته باشد. به گزارش تیم آرشیو کامل، موضوع کریدور میانی با توجه به موقعیت استراتژیک تنگه هرمز میتواند راهی برای کاهش بحرانهای احتمالی در آینده باشد، اما تنها در صورتی که دو کشور به تفاهمی روشن و اجرایی دست یابند و از هرگونه مداخله خارجی و ارزیابیهای غیرمستند پرهیز شود.
در پایان، با وجود اینکه مذاکرات با عمان میتواند به ایجاد یک چارچوب عملی منجر شود، این مسیر به تنهایی کفایت نمیکند تا امنیت تنگه هرمز به سطحی برسد که تقاضاهای امنیتی و اقتصادی ایران را به طور کامل پاسخ دهد. لازمه این امر، کاهش مداخلههای خارجی و توقف رفتارهای تحریکآمیز از سوی برخی بازیگران خارجی و منطقهای است تا بتوان از طریق یک روند منظم و شفاف، به امنیت پایدار ترددها در این آبراه دست یافت. در این مسیر، بهویژه مدیریت منابع و تقسیم منافع از طریق سازوکارهای معتبر، نقش حیاتی ایفا میکند. به گزارش فارس، این نکته باید یکی از محورهای اصلی مذاکرات باشد تا نتیجهای پایدار و قابل قبول برای هر دو طرف ایجاد گردد.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره مذاکرات و تنگه هرمز
این تحلیل کوتاه به جنبههای اجرایی و حقوقی میپردازد و تأکید دارد که هر نوع توافقی در زمینه تنگه هرمز باید با رعایت اصول قانونی داخلی و تعهدات بینالمللی ایران باشد. از منظر حقوق بینالملل دریایی، ایران باید در کنار حفظ حاکمیت ملی، به اصول آزادی رفت و آمد مشروع و ایمنی خطوط دریایی پایبند بماند. با توجه به تجربههای گذشته، ایجاد توافقاتی دوجانبه با عمان که حقوق و منافع هر دو طرف را به رسمیت بشناسد، میتواند ابزار کارآمدی برای مدیریت کریدور باشد، اما این ابزار بدون پایبندی به موازین قانونی و بدون کنترل و شفافیت در اجرای مفاد، کارایی چندانی نخواهد داشت. از منظر اجرایی، تیمهای دیپلماتیک و دستگاههای امنیتی باید به صورت هماهنگ عمل کنند تا تغییرات مدنظر در این حوزه، در قالب برنامهریزی دقیق، نقشههای راه روشن و جدول زمانبندی مشخص انجام شود. همچنین، رویکرد به صورت «گام به گام» و با بازخوردهای دورهای به تصویب نهایی منجر میشود و از هرگونه فاصلهگرفتن از خط قرمزهای قانونی تا حد امکان جلوگیری میکند. در نهایت، با نظر به اینکه هر توافقی میتواند زمینهساز فاصلهبندی میان بازیگران خارجی شود، لازم است سازوکارهای نظارتی و گزارشدهی قوی برای اطمینان از اجرای منصفانه و قانونی مفاد تفاهمها در نظر گرفته شود.