گام تاریخی در روابط ایران و امارات با پشتوانه BRICS
در تازهترین تطبیق دیپلماتیک که از فضا و وزن BRICS نشات گرفته است، ایران و امارات متحده عربی به جمعبندی جدیدی در تقابلهای قدیمی دست یافتهاند. این تحول تا حدی ناشی از بازتعریف منافع مشترک دو کشور در سطح منطقه و جهان است و به نظر میرسد که ترکیبی از فشارهای بینالمللی، فرصتهای اقتصادی و چشمانداز امنیتی مشترک، دو کشور را به سوی تفاهمی تازه هدایت کرده است. در گزارشهای منتشر شده، بهطور مشخص به این نکته اشاره شده است که گفتگوها با تمرکز بر ثبات منطقه و پرهیز از تنشهای غیرضروری دنبال میشود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد سازنده و آرام در فضای دیپلماسی از سوی مقامات هر دو کشور بازتاب داده شده است.
طبق روایت منابع خبری، مسعود پزشکیان، که در جریان حضور رئیس جمهوری اسلامی ایران در اجلاس سران BRICS با خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد امارات متحده عربی، دیدار کرد، نقش مهمی در ایجاد فضای مثبت ایفا کرده است. یک مقام ارشد ایرانی نیز این دیدار را در فضایی «آرام و سازنده» توصیف کرد و بر این باور بود که گفتوگوها در این چارچوب به تدوین خطوط مشترک برای همکاری اقتصادی و امنیتی میانجامد. از سوی دیگر، اخبار بینالمللی نیز درباره انتشار بیانیههایی که از سوی طرفهای غربی در خصوص فعالیتهای فضایی و نظامی مطرح شده بود، بازتاب داشت. به گزارش نووستی، سرگئی ریابکوف، قائم مقام وزارت امور خارجه روسیه، همچنین با بیان اینکه ایالات متحده هنوز اطلاعرسانی رسمی درباره استقرار تسلیحات در فضا انجام نداده، به الزام حفظ فضای مشارکتی و پرهیز از رقابت تسلیحاتی اشاره کرد. در این میان، دویست و نوزدهمین روزِ گزارشِ مربوط به درگیری اوکراین نیز به موضوع گفتوگوهای سیاسی و دیپلماتیک پرداخته و چالشهای اجرای سیاستهای مختلف را در آینده نزدیک برجسته کرده است. این تحولات نشان میدهد که رویکرد چندجانبهگرایانه و حضور فعال BRICS میتواند نقش بسزایی در چارچوببندی روابط دو جانبه و منطقهای ایفا کند.
در کنار این گزارشها، مساله روابط با ایالات متحده و نحوه برخورد با مسائل امنیتی-فضایی همچنان در دستور کار تحلیلگران واقع است. تروی مینک، وزیر نیروهوایی ایالات متحده، اخیراً اظهار داشت که آمریکا به دستاوردهای فضایی خود ادامه میدهد و این مساله را بهعنوان یک روند تثبیتشده در نظر گرفته است. در این زمینه، ریابکوف تاکید کرد که از طرف روسیه، هیچ اطلاعی از سوی آمریکا در مورد بیانیههای مرتبط با فضا دریافت نشده است و بهرغم گمانهزنیها، هنوز تفاهم کامل در این حوزه حاصل نشده است. در کنار این مسائل، ارزیابیهای رسانهای درباره آینده گفتگوها و راهکارهای سیاسی-دیپلماتیک برای اوکراین نیز نشان میدهد که فضای بینالملل به سمت راهبردهای چندجانبهگرایانه و مشارکتی در حال متمایل شدن است، هرچند که همچنان فشارهای داخلی و بینالمللی میتواند فرآیند اجرایی هر تفاهمی را با چالشهای جدی همراه کند.
به گزارش خبرگزاریهای داخلی، نشستهای BRICS بهعنوان بستری برای بازتعریف روابط میان کشورها و تشویق به گفتگوهای سازنده، اکنون از منظر ایران و امارات بهعنوان یک فرصت برای کاهش اختلافات و شکلدهی به یک چارچوب همکاری پایدار در منطقه دیده میشود. هر یک از طرفهای گفتوگو، با بازنگری در سیاستهای خود و با درنظر گرفتن منافع ملی و امنیتی، در حال بررسی راهکارهای عملی برای گشودن درهای همکاری اقتصادی، حملونقل، لجستیک و سرمایهگذاری هستند. این رویکرد، اگر به شکل شایسته و با رویکردی مبتنی بر شفافیت اجرایی دنبال شود، میتواند به ایجاد الگوی جدیدی از دیپلماسی منطقهای تبدیل شود که هم با قوانین داخلی و هم با چارچوبهای بینالمللی همسو باشد.
تحلیل حقوقی-اجرایی برای چارچوب اجرایی تفاهم BRICS و پیامدهای آن
در یک نگاه عملی و حقوقی، این تفاهم نوظهور میان ایران و امارات نیازمند تدوین یک چارچوب اجرایی روشن و قابل نظارت است تا از هرگونه سوءتفسیر یا تفسیرهای دوگانه جلوگیری شود. اولاً، لازم است چارچوبی قانونی و قراردادهای منطبق با قوانین جمهوری اسلامی ایران و تربیت دیپلماتیک منطقهای شکل بگیرد تا نکات اختلافی بهطور مشخص از طریق مراجع قانونی قابل بررسی و حلوفصل باشد. ثانیاً، تفاهمها باید در قالب بخشهای اقتصادی، تجاری و زیرساختی تعریف شود تا منافع بلندمدت دو کشور را تضمین کند و از هرگونه وابستگی تکوجهی جلوگیری کند. ثالثاً، برای کاهش هرگونه تهدید به امنیت عمومی، لازم است همکاریهای فضایی و نظامی-دفاعی در چارچوبی مبتنی بر اعتماد، شفافیت و اصولی که در قوانین داخلی و بینالمللی تصریح شده است، مدیریت شود. در نهایت، با وجود اینکه فضای بینالملل بهسوی رویکردهای چندجانبهگرایانه گرایش دارد، پیشبرد عملی این تفاهمها باید با نظارت دقیق و شفافیت اجرایی همراه باشد تا به تقویت امنیت و ثبات منطقهای کمک کند و از ایجاد هرگونه فضای تشنجآلود جلوگیری کند.