گراند در نقشه باستان‌شناسی: هزار تاس استخوانی در تفحصی با کاربری نامشخص
در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر گراند، واقع در شمال شرق فرانسه، توده‌ای بی‌سابقه از تاس‌های استخوانی کشف شده است. این یافته که شمار آن‌ها به مرزِ هزار قطعه نزدیک می‌شود، پژوهشگران را وامی‌دارد تا پرسش‌های عمیق‌تری درباره نقش این محوطه در دوران روم گال مطرح کنند. این تاس‌ها با ماده استخوانی ساخته شده‌اند و به‌طور دقیق روی سطح‌شان نقش‌های دایره‌ای ظریف دیده می‌شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مجموعه تراکمی غیرمعمول است که امکان بررسی دقیق‌تر کاربری ساختمان اطراف را فراهم می‌کند. بمعنی دقیق‌تر، آیا این ساختمان به اندازه‌ای مهم بوده که تاس‌هایش در همان مکان ستون فقرات یک فضای سرگرمی یا آیینی باشد یا اینکه کارگاه تاس‌سازی یا فضایی برای بازی درون محوطه‌ای مشخص بوده است؟
گراند، امروزه روستایی کوچک با جمعیتی کم است، اما در دوران روم یکی از بنگاه‌های مهم سرزمین گال به‌شمار می‌رفت. با وسعتی بالغ بر ۷۰ هکتار، این شهر دارای بناهای عمومی با شان و نشان، آمفی‌تئاتری عظیم و پرستشگاهی مرتبط با آپولون گرانوس، خدای درمانگر، بود. کاوش‌های آغاز شده در سال ۲۰۲۲، و عملیات حفاری در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، نشان می‌دهد که در کنار یک جاده رومی محوطه‌ای کوچک به ابعاد حدود ۴٫۵ در ۳٫۸ متر وجود داشته است. اما چیزی که این محوطه را از سایر یافته‌ها متمایز می‌کند، تجمع تاس‌های استخوانی است که اطراف آن کشف شده‌اند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این تاس‌های استخوانی از استخوان‌های حیوانی ساخته شده‌اند و روی سطح‌شان نقوشی دایره‌ای دیده می‌شود. عددگذاری روی این تاس‌ها به‌گونه‌ای است که دو وجه مقابل، مجموعاً عدد هفت را تشکیل می‌دهند؛ دقیقاً مشابه الگوی بسیاری از تاس‌های امروزی. این موضوع نشان می‌دهد که تاس در محیط‌های مختلف روم، از خانه‌ها تا اردوگاه‌های نظامی و فضاهای عمومی، نقشی همواره داشته است؛ با این وجود، توده بزرگ این تاس‌ها در یک محدوده نسبتاً کوچک، پدیده‌ای استثنایی به‌حساب می‌آید.
این کشف به طور مشخص سوالی در ذهن پژوهشگران ایجاد می‌کند؛ آیا مجموعه تاس‌ها در یک کارگاه یا کارگاه-فضاها تولید می‌شده است یا اینکه محوطه به‌نوعی فضای بازی یا آیینی اختصاصی بوده است؟ پاسخ دقیق همچنان در دست مطالعه است و تیم‌های باستان‌شناس به بررسی دقیق‌تر لایه‌های خاکی و سازه‌های اطراف می‌پردازند. در کنار تاس‌ها، قطعات دیگری مانند سکه‌های برنزی، سفال، سنجاق‌های لباس و سوزن‌های فلزی نیز یافت شده که نشان از تنوع اقلامی دارد که در یک دوره زمانی مشخص در این محوطه وجود داشته است.
یکی از نکات جالب توجه، وجود سه تاس در نزدیکی ساختمانی است که به‌شدت نزدیک به ورودی مجموعه یا محوطه اصلی قرار دارد. چنین موقعیت‌هایی می‌تواند گواهی بر ارتباط مستقیم آن‌ها با کاربری ساختمان باشد یا اینکه این سه تاس به‌عنوان بخشی از یک نظم یا آیین خاص درون فضا عمل می‌کرده‌اند. مطالعاتی که هنوز به نتیجه نهایی نرسیده‌اند، نشان می‌دهد که احتمالاً این تاس‌ها به نوعی به اصطلاح “سامانه بازی” مرتبط بوده‌اند؛ اما باید منتظر نتیجه تحلیل‌های تخصصی مواد، نقوش و شیوه‌های تراش سطوح بود تا بتوان دقیقاً مرزبندی کرد.
همچنین در محوطه مربوطه، گمانه‌زنی‌های دیگری مطرح است که به نقش جاری آب در این مکان مربوط می‌شود. پژوهشگران بقایای یک مجرا را شناسایی کرده‌اند که به‌نظر می‌رسد حدود ۲۰ متر امتداد داشته و احتمالاً آب را از طریق لوله‌های چوبی در طول محوطه منتقل می‌کرده است. این یافته به‌صورت غیرمستقیم می‌تواند به توضیحاتی درباره فضای اطراف ساختمان کمک کند؛ از جمله اینکه آیا این محوطه در کنار فضای آبی یا حمام‌های عمومی قرار داشت یا اینکه آب‌رسانی به این مکان به شکل سیستماتیک و برای انجام آیین‌ها یا فعالیت‌های تفریحی صورت می‌گرفته است.
تأثیرگذاری گراند تنها محدود به تاس‌ها نیست. آمفی‌تئاتر این شهر که طولی حدود ۱۴۸ متر داشت و گنجایش بیش از ۱۷ هزار تماشاگر را فراهم می‌کرد، مرکز تجمع مردم برای نبرد گلادیاتورها، نمایش‌های حیوانی و سایر سرگرمی‌های عمومی بود. در همان محوطه، موزاییکی عظیم با مساحتی بیش از ۲۲۰ مترمربع کشف شده است که هنوز در جای اصلی خود حفظ شده است. وجود یک پرستشگاه آپولون گرانوس و مجموعه‌های مرتبط با آب، و احتمالاً حمام‌های عمومی، تصویر یک مجموعه شهری با کارکردهای چندگانه را ترسیم می‌کند که در دوران روم به‌عنوان مقصدی برای تفریح، درمان و مراسم دینی نقش‌آفرینی می‌کرده است.
مسئله‌ای که پژوهشگران را به تفکر وا می‌دارد این است که گراند در آن دوران تا چه حد با دیگر مراکز گال در تعامل بود و چگونه چنین ترکیبی از فضاهای عمومی، مذهبی و تفریحی در کنار یکدیگر می‌توانست به شکل‌گیری هویت شهری کمک کند. بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که شهر گراند در مقیاسی بزرگ‌تر از روستای فعلی خود، اهمیت و جایگاهی قابل توجه داشته و می‌تواند به‌عنوان یکی از نمونه‌های موفق ترکیب فضاهای عمومی با فضاهای مذهبی و تفریحی در دوران روم گال محسوب شود.
در نهایت، این یافته‌ها به ما یادآوری می‌کند که چگونه عناصر مادی از بازی‌ها تا آیین‌ها می‌توانند تصویری چندبعدی از زندگی مردم در تاریخ را ارائه دهند. هرچند پرسش‌های بسیاری باقی است، اما هر یک از کشفیات جدید می‌تواند به بازتعریف درک ما از شهرهای روم گال کمک کند و نشان دهد که چگونه انسان‌ها در آن دوران از فضاهای مشترک برای تجربه شانس، تفریح و مراسم دینی استفاده می‌کردند.
تحلیل اجرایی-حقوقی از یافته‌های گراند
این گونه یافته‌های باستان‌شناسی در چارچوب قوانین حفاظت از میراث فرهنگی و پژوهش‌های علمی و اخلاقی انجام می‌شود و همواره باید با رعایت اصول ایمنی، حفاظت از لایه‌های تاریخی و عدم آسیب به بافت‌های باستانی بررسی شوند. برای ایران به‌عنوان کشوری که حفظ میراث تاریخی از اهمیت بالایی برخوردار است، رعایت چارچوب‌های قانونی و حرفه‌ای در انتشار و بازنمایی میراث فرهنگی از جمله نکات حیاتی است. بنابراین توضیحات پژوهشی باید به گونه‌ای ارائه شود که از هرگونه مخدوش‌سازی یا تفسیرهای سطحی که ممکن است منجر به برداشت‌های خام یا نادرست گردد، پرهیز کند. همچنین در گزارش‌های توصیفی سعی می‌شود تمامی داده‌های اصلی با دقت و با ارجاع به منابع معتبر و پژوهش‌های میدانی ارائه گردد تا هم‌سو با اصول علمی و هم با استانداردهای حفاظت از اطلاعات و امنیت محتوایی باشد. این رویکرد به‌ویژه در انتشارِ اخبار با موضوعاتی از قبیل محوطه‌های باستانی و یافته‌های تاس‌های استخوانی مهم است تا از هرگونه جهت‌دهی غیرعلمی یا جهت‌دار جلوگیری شود و به افزایش فهم عمومی از تاریخ کمک کند.