خاتمی: نظم فعلی جهان ظالمانه است اما ایران باید در چارچوب آن فعالیت کند
به گزارش تیم آرشیو کامل، سید محمد خاتمی در ۱۴۷ امین نشست تخصصی بنیاد باران با رویکردی واقع‌گرایانه و در عین حال با لحاظ ظرفیت‌های ملی، به بازنگری دقیق درباره جایگاه ایران در نظم فعلی جهان پرداخت. او بر این باور بود که هرچند جهان به نوعی تحت حکومت یک نظم لیبرال-کاپیتالیستی اداره می‌شود، اما این امر نباید مانع از استفاده از فرصت‌های بین‌المللی برای منافع ملی ایران باشد. به روایت او، تفاوت میان پذیرش واقعیت‌های موجود و باور به اینکه این واقعیت تنها راه نجات بشریت است، از یکدیگر تفکیک می‌شود. خاتمی با مثال‌های تاریخی و اقتصادی توضیح داد که ایران می‌تواند در این چارچوب به توسعه و استقلال اقتصادی دست یابد بدون نقض اصول و ارزش‌های ملی. این نکته را هم اضافه کرد که برخی کشورها این نظم را به عنوان یک چارچوب الزام‌آور تلقی می‌کنند، در حالی که در عرصه عملی، از اصول مشارکت و تعاون برای رسیدن به توسعه استفاده می‌شود.
نظم جهان و جایگاه ایران
در این بحث روشن شد که خاتمی نظم فعلی جهان را به عنوان واقعیتی ظالمانه می‌بیند، اما همزمان تأکید می‌کند که این واقعیت نباید بهانه‌ای برای قطع رابطه با ساختارهای بین‌المللی شود. او توضیح داد که ایران باید از طریق تعامل هوشمندانه با نهادهای بین‌المللی، از ظرفیت‌های دیپلماسی و همکاری‌های فنی برای توسعه داخلی بهره گیرد. در نگاه او، برخی کشورها از نظم جهانی به عنوان پوششی برای منافع ملی خود استفاده می‌کنند و ایران نیز می‌تواند با حفظ اصول ملی و اسلامی، در چهارچوب این نظم به توسعه پایدار دست یابد. خاتمی به تأکید بر اصول اخلاقی در روابط بین‌الملل اشاره کرد و یادآور شد که می‌توان با نقشه راهی که از مشارکت، تعاون و تعامل با سازوکارهای جهانی پیروی می‌کند، به توسعه اقتصاد ملی کمک کرد و در عین حال از حقوق ملت‌های دیگر احترام گذاشت. این گفتگو با طرح نمونه‌هایی از تجربیات چین همراه بود تا نشان دهد که چگونه یک کشور می‌تواند با کار آگاهانه در درون این نظم اعتبار و قدرت اقتصادی خود را ارتقا دهد.
همزمان با این بحث، خاتمی به نقش نقش‌آفرینی‌های فنی و فناوری در ایران پرداخت و خاطرنشان ساخت که ایران در زمینه فناوری انرژی هسته‌ای با رویکردی صلح‌آمیز در حال حرکت است. او اشاره کرد که پروژه‌های تحقیقاتی در اصفهان در راستای تبدیل اورانیوم به سوخت برای نیروگاه‌های انرژی هسته‌ای طراحی شده‌اند و این کار با هدف خدمت به صلح و توسعه اقتصادی انجام می‌شود. نخستین طراح این تأسیسات، کشور چین بود که سرمایه‌گذاری قابل توجهی، حدود ۵۰۰ میلیون دلار، در این پروژه انجام داده بود. خاتمی توضیح داد که این پروژه در دوره همکاری‌های نخستین، به نظر می‌رسید که با توقف رو به رو شده باشد؛ اما او در زمان ریاست‌جمهوری خود سه دیدار با جیانگ زمین، رئیس‌جمهور وقت چین، داشت تا درباره راه‌هایی برای حفظ و از سرگیری فعالیت‌ها به گفت‌وگو بنشیند. در آن گفت‌وگوها، آقای زمین به این نتیجه رسید که از ادامه پروژه صرف‌نظر کند؛ با این حال، خاتمی افزود که با ادامه مذاکرات فنی و تلاش‌های مشترک، ایران توانست به استقلال قدرت اقتصادی خود و رونق پروژه نزدیک شود. این تجربه، به باور او، نشان می‌دهد که همکاری‌های بین‌المللی می‌تواند با حفظ موازین و معیارهای امنیتی و قانونی، به توسعه داخلی کمک کند و هرگونه نگرانی از وابستگی زیاد به خارج را به شکل منسجم‌تری مدیریت کند. خاتمی تأکید کرد که این کار همواره با حفظ اصول صلح‌آمیز بودن فناوری انجام شده و هیچ‌گاه منافع ملی را قربانی منافع بیرونی نکرده است. در ادامه توضیح داد که این پروژه نه تنها به توان داخلی برای بهره‌برداری از فناوری پیشرفته کمک کرده است، بلکه امکان انجام تحقیقات مستقل را در داخل کشور تقویت کرده و زمینه را برای رشد بخش‌های صنعتی و دانشگاهی فراهم آورده است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مسیر با وجود حملات اخیر به مراکز مربوطه، از منظر او نشان از اراده ملی و حفظ پایداری برای رسیدن به استقلال منابع انرژی دارد.
سخنرانی در آمریکا و تحلیل مخالفان و موافقان تروریسم
یکی دیگر از محورهای بحث، واکنش‌های خاتمی به یک تجربه تاریخی در آمریکا بود. او گفت پس از پایان دوران ریاست‌جمهوری‌اش به آمریکا رفت و در دانشگاهی معتبر سخنرانی کرد. در آنجا با حضور برخی از فعالان یهودی و طرفداران اسرائیل مواجه شد که برخی از آنها با ادعای تهدید تفوق اسرائیل، به انتقاد از او پرداختند. خاتمی در پاسخ به این اتهام‌ها، بر تعریف دقیق از تروریسم پافشاری کرد و تأکید کرد که روشن ساختن این مفهوم، نخستین گام برای درک درست از رویدادهای بین‌المللی است. او افزود که در کنار این برداشت، باید به دو جبهه مخالف که هر دو به نوعی از مشروعیت در برابر قدرت‌های بزرگ سخن می‌گویند نگاه کرد: القاعده و دولت بوش. وی توضیح داد که هر دو جریان از منطق یکسانی برای مشروعیت‌بخشیدن به اعمال خود استفاده می‌کنند و هر دو به نوعی از تروریسم به عنوان ابزار برای پیشبرد منافعشان بهره می‌برند. خاتمی گفت که اخلاقی بودن اقدام‌های سیاسی از دسته تفاوت‌های کلیدی است و باید از اشغال و سرکوب به عنوان رفتاراتی که مشروعیت‌بخش سیاست‌ها نیستند، پرهیز کرد. او خاطرنشان ساخت که ایران از منظر اخلاقی از ملت فلسطین حمایت می‌کند و این حمایت را با درک جایگاه تاریخی ملت‌ها انجام می‌دهد، اما از تقسیم‌بندی‌ها و جایگاه‌گیری در برابر قدرت‌های بزرگ پرهیز می‌کند تا با اصول صلح‌آمیز و قوانین بین‌المللی همسو باقی بماند. خاتمی همچنین به این نکته اشاره کرد که برداشت‌های نادرست از نظم لیبرال می‌تواند در برخی محافل ایجاد سوءتفاهم کند، اما اقتصاددانان و پژوهشگران به وجود اصولی همچون مشارکت و تعاون در قالب اقتصادهای توسعه‌یافته اشاره می‌کنند و کشورها را به تعامل با سازوکارهای جهانی ترغیب می‌کنند. در پایان، حاضرین در نشست با گرامی‌داشت زادروز خاتمی، به ادامه مسیر و تلاش‌ها برای ایجاد توازن بهتر در روابط بین‌الملل تأکید کردند.
نقد نظم لیبرال و رویکردی ملی به مشارکت و تعاون
خاتمی در ادامه به نقدهایی که در سال‌های اخیر مطرح بوده است اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که نقد نظم لیبرال به معنای نفی کل ساختار نیست، بلکه درخواست برای بازنگری در نحوه به کارگیری اصول و چارچوب‌های جهانی است تا بر پایه مصالح ملی و عدالت اجتماعی، منابع و امکانات ملی به کار گرفته شود. او تاکید می‌کند که مشارکت و تعاون باید در قالب سیاست‌های ملی بازتعریف شوند تا با رویکردی مردمی و عدالت‌محور به توسعه پایدار دست یابد. به گفته او، با وجود وجود فقر و عدم توازن‌های اقتصادی در جهان، ایران می‌تواند از ظرفیت‌های مشارکتی با سایر کشورها برای توسعه فناوری‌های پیشرفته بهره ببرد، اما در عین حال باید در چارچوب قوانین داخلی و محدودیت‌های قانونی عمل کند. خاتمی همچنین به اهمیت بهره‌گیری از ابزارهای دیپلماسی، همکاری‌های بین‌المللی و نهادهای نوین مالی و علمی اشاره کرد تا از فرصت‌های جهانی استفاده شود بدون آنکه استقلال ملی و اصول اخلاقی زیر سؤال رود. در پایان این بخش، شرکت‌کنندگان به گرامی‌داشت زادروز خاتمی پرداختند و مراسم با پیام‌های امید به آینده پایان یافت.
تحلیل حقوقی-اجرایی از پروژه‌های صلح‌آمیز ایران
این تحلیل با هدف روشن‌سازی چارچوب‌های قانونی ایران و تعهدات بین‌المللی ارائه می‌شود. نخست، هر پروژه فناوری هسته‌ای با حساسیت بالا باید از طریق هماهنگی دقیق با نهادهای نظارتی داخلی و بازرسان بین‌المللی و رعایت الزامات ایمنی انجام شود تا شفافیت و امنیت انرژی تقویت گردد. دوم، اجرای پروژه‌های فنی با همکاری بین‌دولتی نیازمند نقشه اجرایی روشن است تا از گسست‌های اجرایی و سوءتفاهم‌های فنی جلوگیری شود و بتوان از طریق شفافیت، اعتماد عمومی و پاسخگویی دستگاه‌های اجرایی را افزایش داد. سوم، اصلاح رویکردهای همکاری با کشورهای شریک باید با توجه به مصالح ملی و خطوط قرمز قانونی انجام شود تا از ورود هرگونه نگاه ابزارگرایانه به پروژه‌ها پرهیز گردد و از مزایای همکاری‌های علمی و فناوری در چارچوب قوانین داخلی استفاده شود. خاتمی در سخنانش تأکید کرد که همکاری با کشورهای همسو می‌تواند منافع ملی را تقویت کند اما همواره باید با حفظ اصول صلح‌آمیز بودن فناوری و با رعایت قوانین ملی و بین‌المللی انجام شود. این تحلیل نشان می‌دهد که مدیریت پروژه‌های فناورانه و امنیتی ایران به نقشه اجرایی دقیق و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، پژوهشی و صنعتی نیاز دارد تا از تردیدهای داخلی و فشارهای خارجی جلوگیری شود. هدف نهایی، ارتقای سطح فناوری با حفظ استقلال ملی و امنیت عمومی است.