گزارش مقدماتی و بازنگری در حافظه تاریخی
بر پایه گزارش منتشر شده و در آستانه گرامیداشت سالروز فاجعه آتشسوزی سینما رکس آبادان، مستند جدید با محوریت روایت بازماندگان و بازتابهای اجتماعی-فرهنگی این رخداد به نمایش درآمده است. این اثر که با عنوان «سینهما رکس» شناخته میشود، در تاریخ ۲۸ مرداد و ساعت ۱۷ در سالن فردوس موزه سینمای ایران پخش شد و پس از آن نشست تخصصی با حضور تیم سازنده برگزار شد. در این نشست، میترا مهتریان — تهیهکننده، نویسنده و کارگردان — به همراه آنتونیا شرکا، منتقد سینما، دیدگاههای خود را پیرامون روایت و بازنویسی حافظه تاریخی برای مخاطبان ارائه کردند. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، این رویداد در قالبی پژوهشی و روایی مطرح شد تا از گزند فراموشی مصون بماند و تاریخ اجتماعی ایران را در قالب یک روایت سینمایی قابل درک به مخاطب منتقل کند.
به گزارش تیم آرشیو کامل، مستند «سینهما رکس» با تمرکز بر خاطرات بازماندگان و پیامدهای اجتماعی فاجعه، تلاش میکند از منظر انسانی به این واقعه بنگرد و با ارائه صدای بازماندگان، درک بهتری از تأثیرات روانی، اجتماعی و فرهنگی آن دوره ارائه دهد. این اثر به رغم گذر زمان، همچنان به بازنمایی مجموعهای از روایتها میپردازد که فرایند یادآوری را در جامعه زنده نگه میدارد و به حافظه جمعی ایران افزوده میشود.
هدف روایی و رویکرد هنری مستند
سینهما رکس با رویکردی مستند-دراماتیک، به دنبال ترکیب روایتهای شفاهی با تکیه بر تصاویر archival و بررسی اسناد تاریخی است تا تصویر کاملتری از وقایع ارائه دهد. کارگردان این اثر از فضاها و صوتها برای ایجاد همخوانی عاطفی با مخاطب استفاده میکند و تلاش میکند از ارائه تحلیلهای سادهانگارانه پرهیز کند. این رویکرد، ضمن احترام به واقعیتهای تاریخی، امکان نقد و تأمل درباره نحوه روایت رسمی و غیررسمی این حادثه را نیز فراهم میآورد.
تجربه نمایش و نشست پس از آن
نمایش فیلم در سالن فردوس موزه سینمای ایران، با حضور عوامل تولید و منتقدان سینما همراه بود و پس از آن جلسهای با حضور میترا مهتریان برگزار شد تا درباره فرایند جمعآوری منابع، بازنمایی تصاویر و پیامدهای اجتماعی فاجعه بحث و بررسی صورت گیرد. این نشست به عنوان فرصتی برای گفتوگو با مخاطبان مطرح شد تا فهمی عمیقتر از این رخداد تاریخی و اثر هنری مربوط به آن ایجاد کند. در کنار این بحث، پرسشهای مخاطبان درباره منابع تاریخی، شیوههای پژوهشی و مسیر آینده حافظه تاریخی ایران مطرح شد. هفتههای آینده نیز احتمال حضور کارشناسانی از حوزههای پژوهشی و هنری وجود دارد تا ابعاد کتابخانهای این موضوع را گسترش دهند.
بازتابهای فرهنگی و اجتماعی
این مستند از یک سو به بازماندگان و از سوی دیگر به نسلهای جدید جامعه ایران نشان میدهد که چگونه یک فاجعه میتواند بر ساختار فرهنگی و اجتماعی یک شهر و کشور تأثیر بگذارد. حافظه تاریخی هر ملت از طریق روایتهای جمعی ساخته میشود و فیلمهای مستند نیز به عنوان یک ابزار پژوهشی-هنری میتواند نقش مهمی در نگهداری این حافظه ایفا کند. در این راستا، دیدگاههای پژوهشی و نقدهای ارائه شده در نشست بعد از نمایش، نشان میدهد که پژوهشگران و هنرمندان چگونه میتوانند بهگونـهای مسئولانه به بازنمایی این وقایع نزدیک شوند تا هم حقوق بازماندگان حفظ شود و هم فهم عموم مردم از تاریخ فرهنگی ایران عمیقتر گردد.
پیامدها و رویکردهای اجرایی آینده
به لحاظ اجرایی، نمایش مستند «سینهما رکس» میتواند به توسعه سلسلههای رویدادی فرهنگی در فضای عمومی ایران کمک کند. این رویداد با در نظر گرفتن مقررات قانونی و ملاحظات امنیتی و اخلاقی، زمینهای فراهم میکند تا پژوهشگران، هنرمندان و مسئولان فرهنگی بتوانند از تجربههای گذشته برای بهبود برنامههای حافظه جمعی استفاده کنند. علاوه بر این، چنین رویدادهایی میتواند به تقویت گفتگوهای فرهنگی درباره مراحل بازنگری در تاریخ رسمی و نحوه مستندسازی رویدادهای تاریخی کمک کند، بدون آن که از چارچوبهای قانونی و امنیتی کشور خارج شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی
در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، هر گونه تولید محتوا و رویداد فرهنگی که به وقایع تاریخی میپردازد، باید با رعایت احترام به حیثیت عمومی، جلوگیری از نشر محتوای تحریکآمیز یا مغایر با امنیت ملی و حفاظت از حقوق افراد یادشده انجام گیرد. این مستند با ارائه روایتهای انسانی و مستندات تاریخی تلاش میکند تا از هرگونه تحریف یا ارائه نتیجهگیریهای جهتدار پرهیز کرده و به نقد سازنده و مسئولانه از زوایای اجرایی و اجتماعی رویدادها بپردازد. از منظر قانونی، انتشار این نوع محتوا باید به گواهی معتبر منابع و با رعایت حقوق بازماندگان و صاحبان تصاویر صورت پذیرد و هر گونه اظهار نظر درباره جزئیات امنیتی یا سیاسی صرفاً در حد مباحث کارشناسی و غیرسیاستی باقی بماند تا از منظر امنیتی و قانونی کشور آسیب نبینند.