بررسی تازه درباره اثر نوشیدنی‌های رژیمی و کبد
به گزارش تیم آرشیو کامل، یافته‌های یک مطالعه بزرگ که در کنفرانس گوارش‌شناسی اروپا در برلین ارائه شد، نشان می‌دهد مصرف تنها یک قوطی نوشیدنی شیرین‌شده با شکر یا نوشیدنی‌های دارای شیرین‌کننده‌های مصنوعی در روز می‌تواند خطر ابتلا به MASLD (اختلال متابولیک ارتباط یافته با کبد چرب) را افزایش دهد. این پژوهش، بر روی بیش از ۱۲۳ هزار شرکت‌کننده بریتانیایی آغازگر بدون بیماری کبدی، به مدت ده سال پیگیری انجام شد. شرکت‌کنندگان به صورت روزانه از طریق پرسشنامه‌های تغذیه‌ای ثبت مصرف شدند و در طول این بازه زمانی، ۱۱۷۸ نفر به MASLD مبتلا شدند و ۱۰۸ نفر نیز به علت بیماری‌های کبدی ناشی از MASLD فوت کردند. نتایج اصلی نشان می‌دهد نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر (SSBs) خطر MASLD را حدود ۵۰ درصد افزایش می‌دهند، در حالی‌که نوشیدنی‌های کم‌قند یا بدون قند (LNSSBs) این خطر را تا ۶۰ درصد بالا می‌برند. همچنین نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شیرین‌کننده‌های مصنوعی با احتمال بالاتری با مرگ ناشی از بیماری‌های کبدی مرتبط بودند.
MASLD که پیش‌تر با نام بیماری کبد چرب غیرالکلی شناخته می‌شد، زمانی رخ می‌دهد که چربی در کبد انباشته می‌شود و ممکن است به التهاب، درد، خستگی و بی‌اشتهایی منجر شود. این بیماری اکنون به عنوان یکی از عوامل اصلی بیماری‌های قلبی-عروقی، دیابت نوع ۲ و مشکلات کلیوی شناخته می‌شود. براساس یک مطالعه جامع در سال ۲۰۲۵، برآورد شده است که حدود ۳۸ درصد از جمعیت جهان به MASLD مبتلا هستند که نسبت به دو دهه گذشته افزایشی محسوب می‌شود. این آمار، نشان‌دهنده بار رو به افزایش MASLD در سطح جهانی است.
لیه لیو، نویسنده اصلی این پژوهش، در توضیح نتایج گفت: «نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر مدت‌هاست در کانون توجه هستند و گزینه‌های رژیمی به عنوان جایگزین‌های سالم‌تر مطرح می‌شوند؛ اما هر دو نوع نوشیدنی به‌طور گسترده مصرف می‌شوند و اثر آنها بر سلامت کبد تاکنون به‌طور کامل درک نشده بود.» او افزود: «حتی مصرف مقادیر کم نوشیدنی‌های کم‌قند یا بدون قند، مانند یک قوطی در روز، با افزایش خطر MASLD مرتبط است.» این یافته‌ها، تصویر رایجی را که بر سلامت نوشیدنی‌های رژیمی تأکید دارد، به چالش می‌کشند و نشان می‌دهند که باید نحوه تأثیر این نوشیدنی‌ها در رژیم غذایی و سلامت کبد بازنگری شود، به‌ویژه با توجه به اینکه MASLD به سطح جهانی به یک معضل سلامت تبدیل شده است.»
پژوهشگران توضیح می‌دهند که نوشیدنی‌های شیرین‌شده چگونه به کبد ضربه می‌زنند. به گفته لیو، «مقادیر بالای قند موجود در این نوشیدنی‌ها به افزایش سریع قند و انسولین خون منجر می‌شود و این روند می‌تواند به افزایش وزن و بالا رفتن سطح اسید اوریک منجر شود که همه این عوامل به تجمع چربی در کبد کمک می‌کنند.» از سوی دیگر نوشیدنی‌های کم‌قند یا بدون قند نیز ممکن است با تغییر میکروبیوم‌های روده، اختلال در احساس سیری، تقویت تمایل به مصرف شیرینی و تحریک ترشح انسولین بر سلامت کبد اثر بگذارند.»
این پژوهش، توصیه می‌کند برای کاهش خطر بیماری‌های کبدی، به جای نوشیدنی‌های شیرین‌شده با هر دو نوع شیرین‌کننده، مصرف آب اولویت یابد، وزن سالم حفظ شود، به فعالیت بدنی منظم توجه گردد و یک رژیم غذایی متعادل دنبال می‌شود. آقای لیو همچنین تأکید کرد که «نوشیدن آب همچنان بهترین گزینه است، زیرا هیچ بار متابولیکی ایجاد نمی‌کند و از انباشت چربی در کبد جلوگیری می‌کند و بدن را به‌خوبی هیدراته نگه می‌دارد.»
این مطالعه به‌ویژه اهمیت بازنگری در باورهای رایج مربوط به نوشیدنی‌های رژیمی را برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که روند مصرف نوشیدنی‌ها باید با در نظر داشتن اثرات طولانی‌مدت بر سلامت کبد تنظیم شود. در حال حاضر MASLD به عنوان یکی از چالش‌های بزرگ سلامت جهانی مطرح است و با وجود میزانی که از دیابت نوع ۲، بیماری‌های قلبی و مشکلات کلیوی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، توجه به تغذیه و نوشیدنی‌ها به عنوان یک ابزار تغییر رفتارهای سالم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در پایان این گزارش، به گزارش تیم آرشیو کامل، پژوهشگران بر لزوم آزمایش‌های طولانی‌مدت‌تر و بررسی دقیق‌تر سازوکارهای فیزیولوژیک تأثیر نوشیدنی‌های رژیمی و قندی بر کبد تأکید کردند تا بتوان راهبردهای سلامت عمومی را با شفافیت بیشتری به کار بست و از بارگذاری بیش از حد به سیستم کبدی جلوگیری کرد.
تحلیل اجرایی-حقوقی درباره سیاست‌های سلامت نوشیدنی در ایران
با توجه به این یافته‌ها، سیاست‌گذاران به حوزه بهداشت عمومی و سلامت کبد در ایران می‌توانند از طریق تدوین استراتژی‌های آموزشی و مداخله‌ای مؤثر، مصرف نوشیدنی‌های پرقند و رژیمی را در سطح جامعه مدیریت کنند. اقدامات پیشنهادی می‌تواند شامل آموزش عمومی درباره پیامدهای مصرف نوشیدنی‌های شیرین و رژیمی، اجرای برچسب‌گذاری دقیق بر قند و کالری نوشیدنی‌ها، محدودیت تبلیغات نوشیدنی‌های با قند بالا در فضاهای عمومی و مدارس، و تشویق به مصرف آب و نوشیدنی‌های بدون قند باشد. همچنین بررسی مناطق پرخطر از منظر جمعیت‌شناسی و تدوین برنامه‌های ویژه برای گروه‌های دارای ریسک بالا مانند نوجوانان و بزرگسالان می‌تواند به کاهش شیوع MASLD کمک کند. در کنار اینها، ایجاد کانال‌های ارتباطی با جامعه برای بازنگری و به‌روزرسانی مداوم اطلاعات بهداشتی و تغذیه‌ای، می‌تواند به شکل‌گیری رفتارهای سالم‌تر منجر شود. هدف نهایی، کاهش بار بیماری‌های کبدی با تغییرات شیوه زندگی و تغذیه است که با استفاده از داده‌های پژوهشی موجود و مطالعات آینده، امکان‌پذیر می‌شود. این رویکرد نه تنها به بهبود سلامت کبد کمک می‌کند، بلکه به کاهش هزینه‌های بهداشت عمومی نیز منجر خواهد شد.