دیدار پزشکیان با گوترش در نیویورک و محورهای اصلی گفت‌وگو
به گزارش تیم آرشیو کامل از نیویورک، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، در ادامهٔ برنامه‌های سفر خود به نیویورک با آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، به گفت‌وگو پیرامون تحولات منطقه‌ای، برنامه هسته‌ای ایران و روندهای دیپلماتیک پرداخت. در این گفتگو، ارزیابی ایران از تحولات دیپلماتیک منطقه‌ای و ظرفیت‌های گفت‌وگوی چندجانبه مورد تأکید قرار گرفت. به روایت دفتر ریاست جمهوری، پزشکیان با قدردانی از مواضع دبیرکل و ابراز همدردی وی با ملت ایران، تأکید کرد: در دورهٔ مسئولیت من، ایالات متحده سه بار به دیپلماسی خیانت کرده و این موضوع اعتماد ایران را نسبت به آمریکا به‌شدت تضعیف کرده است. در این راستا، موضوع هسته‌ای ایران همچنان محور بحث بود و ادعاهای مطرح‌شده دربارهٔ دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای را توهم و افترا دانست و تصریح کرد که هدف ایران، بهره‌مندی از دانش و فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای است، نه تولید سلاح.
پزشکیان همچنین اقدامات ایالات متحده و رژیم اسرائیل را از منظر جمهوری اسلامی ایران مغایر با منشور سازمان ملل و مقررات بین‌المللی دانست و آنها را به‌عنوان جنایات جنگی توصیف کرد. وی افزود که ایران همچنان پای در مذاکرات می‌گذارد، اما به دلیل تجربیات گذشته، اعتماد کامل به آمریکا ندارد. رئیس‌جمهور ایران تأکید کرد که ایران خواهان مقابله با تروریسم و حفظ امنیت منطقه است و رفتارها و فشارهای غربی نباید به ابزار فشار علیه مردم تبدیل شود.
در ادامهٔ سخنان وی، به مواضع منطقه‌ای و روابط با همسایگان اشاره شد و وی اظهار کرد که ایران سوریه، غزه یا ونزوئلا نیست و بر استقلال و تمامیت ارضی و توانمندی‌های داخلی خود تأکید دارد. در این راستا، پزشکیان از نگاه عمیق و بشردوستانهٔ دبیرکل سازمان ملل سپاسگزاری کرد و از رویکرد وی دربارهٔ علل ناامنی در منطقه قدردانی نمود. وی تأکید کرد که ایران به دنبال بومی‌سازی امنیت در خلیج فارس و خاورمیانه است و حل مسائل منطقه از طریق همکاری میان کشورهای منطقه و بدون دخالت نیروهای فرامنطقه‌ای را ترجیح می‌دهد. همچنین گفت: اگر آمریکا از منطقه خارج شود، بسیاری از مشکلات قابل حل خواهد بود، زیرا کشورهای منطقه ظرفیت حل اختلافات را دارند.
در ادامهٔ دیدار، گوترش با اشاره به تحولات اخیر، گفت که ایران در هفته‌های اخیر راهکارهایی را مطرح کرده و دستیابی به نتیجهٔ دیپلماتیک را به‌نفع منطقه می‌داند. دبیرکل با تأکید بر رویکرد اصولی و صلح‌طلبانهٔ ایران اظهار داشت: صدای شما و ایران، صدای صلح و میانه‌روی بوده است. گوترش همچنین از سفر آیندهٔ خود به منطقه سخن گفت و تأکید کرد که از همهٔ کشورهای منطقه می‌خواهد از فرایند دیپلماتیک حمایت کنند و نقش سازنده‌ای ایفا کنند. وی به دشواری‌های موجود در لبنان و یمن اشاره کرد و با وجود پیچیدگی‌های جاری، تداوم تلاش‌ها برای یافتن راه‌حل‌های سیاسی و دیپلماتیک را ضروری دانست. دبیرکل همچنین به امنیت تنگهٔ هرمز اشاره کرد و این گذرگاه را با ابعاد جهانی مرتبط دانست و افزود که امنیت آن با موضوعاتی چون امنیت غذایی و ثبات اقتصادی بین‌المللی ارتباط دارد. گوترش تأکید کرد که سازمان ملل متحد از تمام توان خود برای ایجاد ثبات و امنیت در منطقه حمایت می‌کند و بر اساس ارزیابی‌ها معتقد است که ایران به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نیست.
تحلیل حقوقی-اجرایی درباره چارچوب‌های منطقه‌ای و الزامات جمهوری اسلامی ایران
این دیدار و بیانات دو طرف دربردارندهٔ نکات کلیدی مرتبط با چارچوب‌های حقوقی-اجرایی در سطح بین‌المللی است. از منظر حقوق بین‌الملل، جمهوری اسلامی ایران همواره بر حق صلح‌آمیز برخورداری از فناوری هسته‌ای تأکید دارد و این امر را در چارچوب معاهدات بین‌المللی دنبال می‌کند. با وجود برخی تفاوت‌های دیدگاه میان تهران و واشنگتن، بیانات مسؤولان ایرانی دربارهٔ نیاز به حفظ استقلال ملی و عدم اتکا به فشارهای خارجی، به مبارزه با سوءاستفاده‌های سیاسی از مسیرهای اقتصادی و دیپلماتیک اشاره دارد. در حوزهٔ قوانین داخلی، ایران با اتکاء به اصول مندرج در قانون اساسی و سیاست‌های کلان امنیتی کشور، بر حفظ حداکثری امنیت ملی و آرامش منطقه‌ای تأکید دارد و هرگونه ادعا دربارهٔ توسعهٔ سلاح‌های کشتار جمعی را از مسیر استنادهای حقوقی و فناوری صلح‌آمیز رد می‌کند. از منظر اجرایی، ایجاد و تقویت کانال‌های گفت‌وگوی دیپلماتیک، به‌ویژه در سطوح بین‌المللی و منطقه‌ای، یکی از ابزارهای کلیدی برای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از اقدامات یک‌طرفه است. در این چارچوب، هم‌سویی با رویکردهای دیپلماتیک سازمان ملل و تعهد به حفظ امنیت اقتصادی و غذایی منطقه، می‌تواند موجب گشودن باب‌های تازهٔ همکاری و تقویت اعتماد بین‌المللی شود. در نهایت، تحولات اخیر نشان می‌دهد که تبیین روش‌های عملی برای کاهش تنش‌ها و ایجاد فضایی برای گفت‌وگوهای چندجانبه، نیازمند هم‌افزایی میان کشورهای منطقه و پذیرش نقش‌آفرینی سازمان‌های بین‌المللی است تا از مسیرهایی تعادلی، امنیت و ثبات در خاورمیانه تداوم یابد.