مقدمه و زمینهٔ خبری
در نخستین اجلاسیه هوش مصنوعی و امنیت سایبری با عنوان «بچه‌های فناور حاج‌قاسم» که در کرمان برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین حسین طائب به تشریح نقش هوش مصنوعی در ابعاد دفاعی و امنیتی کشور پرداخت. او با تأکید بر اهمیت توسعهٔ پایدار فناوری‌های نوظهور در مسیر تقویت جایگاه ایران در آیندهٔ دفاعی، از وجود پیوستگی میان دانش، فناوری و امنیت ملی سخن گفت و بر این نکته تأکید کرد که تلاش‌ها برای ارتقاء توانمندی‌های علمی و فناوری، می‌تواند به تثبیت قدرت بازدارندگی منطبق با ارزش‌های انقلاب اسلامی منجر شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویداد با مشارکت نخبگان جوان و فعالان حوزهٔ هوش مصنوعی و امنیت سایبری، سطوحی از آگاهی و همگرایی را در میان مسئولان و پژوهشگران تقویت کرد تا ایران بتواند در زمرهٔ کشورهایی باشد که از فناوری‌های نوین به‌طور هدفمند استفاده می‌کنند.
بیان کلیدی طائب دربارهٔ نقشهٔ دشمن و نقش هوش مصنوعی
طائب با بیان این‌که دشمنان در جنگ‌های گذشته از ترکیب فناوری و جنگ روانی بهره برده‌اند، توضیح داد که هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای افزایش دقت در سامانه‌های دفاعی و همچنین شناسایی اهدافِ دشمن به کار گرفته شود. او اشاره کرد که «ثمرهٔ هوش مصنوعی را در حوزهٔ دفاعی دیده‌ایم و از طریق هوش مصنوعی در اشراف اطلاعاتی به دقت‌های بالاتر دست یافته‌ایم». علاوه بر این، وی با اشاره به مستندهای دشمن در سال‌های اخیر، تأکید کرد که استفاده از هوش مصنوعی باید با رویکردی امن و پایدار همسو باشد تا از تهدیدهای ناشی از امنیت سایبری جلوگیری شود. به گزارش تیم آرشیو کامل، این نحوهٔ گفت‌وگو نشان می‌دهد که کشور به‌طور روشن به دنبال ایجاد توازن بین پیشرفت فناوری و امنیت ملی است.
چارچوب فنی و نقشِ هوش مصنوعی در نیروهای مسلح
طائب توضیح داد که هوش مصنوعی با رویکردی همسو با ساختارهای دفاعی ایران در نیروهای مسلح وارد عمل شده است و در حوزهٔ‌های مختلف مانند ناوشکن‌ها، سامانه‌های پدافند هوایی و فناوری‌های هوافضا مورد استفاده قرار می‌گیرد. او به‌خصوص به نقش هوش مصنوعی در بهبود دقت موشک‌ها و نیز تشخیص هدف‌های دشمن اشاره کرد و افزود که این فناوری به نیروهای نظامی ایران امکان می‌دهد تا با سرعت و دقت بیشتری به تحولات میدان پاسخ دهند. وی همچنین یادآور شد که دشمنان برای شکستنِ دیوار دفاعی و امنیتی کشور، باید با ابزارهای پیچیدهٔ فناوری روبرو شوند و در نتیجه‌گیری‌های خود، هوش مصنوعی را به‌عنوان یکی از ارکان اصلی توسعهٔ دفاعی مطرح می‌کند.
در بخش دیگری از سخنرانی، طائب به سیرِ اقدامات ملی در حوزهٔ هوش مصنوعی پرداخت و گفت که این فناوری در کنار علوم پایه، می‌تواند به تقویت توانمندی‌های پژوهشی و تولیدی ایران منجر شود. وی تأکید کرد که برنامه‌های آتی باید از حالتِ جزیره‌ای خارج شوند و با پیوستگی به یک نقشهٔ ملی مبتنی بر مسائل محوری، به کارگیری‌شان را در پروژه‌های صنعتی و اجتماعی تسهیل کنند. همچنین او با اشاره به نهادهای پژوهشی و آموزشی کشور، بر نیاز به تربیت نیروهای متخصص و ایجاد فضای کارآفرینی علمی تأکید کرد تا دستاوردهای هوش مصنوعی به مرحلهٔ تولید و حضور در بازار برسد. در همین راستا، طائب تأکید کرد که کشور باید با پذیرش چالش‌های تکنولوژیکی، به سمت ایجاد «سامانۀ هوش مصنوعی مقتدر» حرکت کند تا بتواند در مقابل رویکردهای تجاوزگرانهٔ دشمنان، پاسخ‌های دقیق و کارآمد ارائه دهد.
دستاوردها و رویکردهای اجرایی به‌کارگیری AI در دفاع
در گفت‌وگو با جمعی از پژوهشگران و فرماندهان، طائب با بیان این نکته که هوش مصنوعی تنها به‌عنوان یک ابزار ذخیرهٔ داده و تحلیل نیست، بلکه بازوی تصمیم‌سازی سریع محسوب می‌شود، توضیح داد که استفاده از این فناوری در حوزهٔ عملیات‌های دریایی و هوایی می‌تواند کیفیت تصمیم‌گیری را به شکل قابل توجهی بهبود بخشد. او به نمونه‌هایی از کاربردهای عملی در زمینهٔ تشخیص و هدف‌گیری با کمک هوش مصنوعی اشاره کرد که در آن دقتِ هدف‌گیری به سطحی فراتر از حالت‌های سنتی می‌رسید و این امر می‌تواند ترس و واهمهٔ دشمنان را نسبت به توان دفاعی ایران افزایش دهد. وی همچنین به اهمیتِ امنیت سایبری در کنار پیشرفت‌های فناورانه اشاره کرد و گفت که بدون امنیت سایبری، هر دستاوردی قابلیتِ آسیب‌پذیری دارد و بنابراین برنامه‌های هوش مصنوعی باید با رویکردی یکپارچه به امنیت سایبری گره خورده باشند.
طائب از جایی که به‌طور مستقیم از نقشِ هوش مصنوعی در بهبودِ حضور ایران در افق‌های فناورانه سخن می‌گوید، به این نکته هم اشاره کرد که دشمنان نگرانی‌های جدی دربارهٔ دستاوردهای ایران در این حوزه دارند و برای جلوگیری از پیشرفتِ کشور، به شکلِ هماهنگ با ابزارهای مختلف تلاش می‌کنند. در این چارچوب، یکی از نکات کلیدی این بود که دشمن در جنگ‌های گذشته به‌دنبالِ هدف قرار دادنِ دانشمندان و زیرساخت‌های علمی بوده است؛ اما با استفاده از هوش مصنوعی در داخل کشور، ایران به دنبالِ کاهشِ آسیب‌پذیری‌های امنیتی و افزایشِ توان پاسخگویی است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد نشان می‌دهد که ایران به دنبال توازن بین توانمندسازی فناورانه و حفظِ امنیتِ ملی است تا از هرگونهِ تداخُلِ غیرقانونی در فضای سایبری جلوگیری کند.
ابعاد قانونی، اقتصادی و اجتماعی هوش مصنوعی در ایران
طائب همچنین به اهمیتِ هماهنگی میان سیاست‌های اقتصادی و فناوری اشاره کرد و گفت که هوش مصنوعی می‌تواند به حوزه‌های مختلف مانند آب، انرژی، کشاورزی و صنعت، در چارچوبِ اهدافِ مقاوم‌سازیِ اقتصادی و اجتماعی کشور نقش آفرینی کند. وی بر این باور بود که استفادهٔ هوش مصنوعی در مسیرِ توسعهٔ کشور باید به‌گونه‌ای باشد که منافع عمومی را تأمین کند و به تقویتِ پایدارِ امنیتِ اجتماعی منجر شود. او از وجودِ برنامه‌های عملیاتی برای تبدیلِ پژوهش‌های نظری به محصولات قابلِ استفاده در سطحِ ملی خبر داد و تأکید کرد که این مسیر نیازمندِ سرمایه‌گذاری‌های هدفمند، حمایت‌های نهادی و تربیتِ نیروی انسانیِ کارآمد است. به گزارش تیم آرشیو کامل، این نکته‌ها نشان می‌دهد که رویکردِ ایران نسبت به هوش مصنوعی، یک رویکردِ جامع است که از پژوهش تا تولید و از تولید تا حضورِ مؤثر در اقتصاد و زندگیِ مردم ادامه می‌یابد.
دفاع سایبری و تهدیداتِ امنیتی در کنار فناوری‌های نوین
یکی از محورهای مهمِ سخنرانی، تبیینِ رابطهٔ میان امنیت سایبری و توسعهٔ فناوری‌های هوش مصنوعی بود. طائب تأکید کرد که تا زمانی که زیرساخت‌های سایبریِ کشور ایمن نباشند، هر دستاورد فناوری، می‌تواند به تهدیدی برای امنیت ملی تبدیل شود. او به‌وضوح گفت که توسعهٔ هوش مصنوعی باید با ارتقای امنیت سایبری و حفاظتِ داده‌ها گره بخورد تا از شکل‌گیریِ آسیب‌های احتمالی جلوگیری گردد. همچنین او بر این نکته تأکید کرد که مدیریتِ داده‌ها و حفظِ حریمِ خصوصیِ شهروندان از اصولِ بنیادینِ هر پروژهٔ هوش مصنوعی محسوب می‌شود و در این مسیر، نهادهای مسئولِ فناوری و امنیتی باید با یکدیگر هم‌افزا عمل کنند تا از هرگونهِ سوءاستفاده جلوگیری شود.
تحلیل حقوقی-اجرایی
در این تحلیل، با توجه به قوانین جمهوری اسلامی ایران، به‌نظر می‌رسد که توسعهٔ هوش مصنوعی در حوزهٔ دفاعی باید با چارچوب‌های قانونی مشخص و شفاف همسو باشد تا از حقوق و امنیت همگانی حفاظت شود. اجرای پروژه‌های هوش مصنوعی در نیروهای مسلح باید از مسیرِ شفاف‌سازی بودجه، حسابرسی دقیق، و رعایتِ استانداردهای امنیتی و حفاظت از داده‌ها دنبال شود. از منظر اجرایی، بهره‌گیری از هوش مصنوعی در دقتِ موشک‌ها و تشخیص اهداف دشمن می‌تواند موجب افزایش کارآمدی نظامی شود، اما باید با سازوکارهایِ نظارتی و مسئولیت‌پذیریِ کامل همراه باشد تا از هرگونهِ سوءاستفاده جلوگیری گردد و منافع عمومی کشور حفظ شود.