صدای بلند میان مکث ها در رمانی که لکنت زبان و محیط زیست را به هم میپیوندد
به گزارش تیم آرشیو کامل، گفتوگوی اختصاصی با پروین پناهی، نویسنده شناختهشده حوزه کودک و نوجوان، درباره رمان تازه «پدی پت پت» که در سال ۱۴۰۳ توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است، صورت گرفته است. این اثر با روایتی چندلایه به مسئله لکنت زبان، همدلی، حفاظت از محیط زیست و مهاجرت پرندگان میپردازد و دربردارنده نماد «پر سیمرغ» نیز است. پناهی توضیح میدهد هدف از نگارش این کتاب فراتر از روایت یک تجربه زبانی است و میخواهد خواننده را با بخشی از تجربه زندگی کسانی که لکنت زبان دارند آشنا کند.
نویسنده در گفتوگو از مسیر حرفهای خود سخن میگوید؛ او فعالیت خود را از سال ۱۳۸۵ با قصهگویی آغاز کرده و بهعنوان طراح و داور جشنواره «مادران قصهگو» در سالهای اخیر حضور داشته است. این کتاب نتیجه پژوهشها و تجربههای او در کارگاههای قصهدرمانی برای مادرانی است که فرزندانشان با لکنت زبان روبهرو بودهاند. ایده اولیه رمان از این کارگاهها و دغدغههای مادران شکل گرفته است و نویسنده باور دارد که آثار درباره لکنت زبان به اندازه کافی در ادبیات کودکان و نوجوانان وجود ندارد.
در این گفتوگو، پناهی به تفصیل از شکلگیری شخصیت پدرام میگوید؛ نوجوانی که لکنت language دارد اما صدای واقعیاش از طریق شنیدن صداهای پیرامون و مکثهای دیالوگیِ او نمایان میشود. پدرام نه فقط به زبان بلکه به جهان پیرامنش حساس است و دغدغههایی مانند حفاظت از پرندگان مهاجر و جلوگیری از شکار بیرویه آنان را در کنار خود دارد. نویسنده emphasises that این ترکیب موضوعی، کتاب را به روایت درونمایهدار و چندلایهای تبدیل کرده است؛ یک رمان که همزمان به زبان، زیستبوم و هویت ملی میپردازد.
پناهی به ما میگوید که شکلدهی فرم روایت با هدف تجربهکردن مکثها در زبان شخصیت پدرام انجام شده است. او با تأکید بر این نکته که «کسی که کمتر صحبت میکند، بیشتر میشنود»، میخواهد مخاطب با شنیدن صداهای محیطی، به درون رویدادها ورود کند و از طریق این تجربه شنیداری، همدلی با شخصیت را افزایش دهد. نویسنده توضیح میدهد که بخشهایی از تجربههای شخصی او نیز در داستان بازتاب یافته، مانند سرفههای مرتبط با استرس یا رابطهای که میان پرها، یادآورِ از بین رفتن پرندگان و احساس آرامش وجود دارد.
در پاسخ به اینکه آیا این اثر صرفاً درباره لکنت زبان است یا نه، پناهی تأکید میکند که کتابی چندلایه است. از یک سو به لکنت زبان و تجربه زیستن با آن میپردازد و از سوی دیگر دغدغههای محیطزیستی مانند حفاظت از پرندگان مهاجر و آینده ایران را پیوست میکند. او میگوید قالب روایی و کارکرد دیالوگهای با مکث تنها ابزار و نمادی برای نشان دادن تجربه زبانآموزی نیستند، بلکه وسیلهای هستند برای ایجاد همدلی میان نوجوانان با تفاوتهای زبانی و سایر کودکان.
یکی از نکات کلیدی کتاب، حضور نماد «پر سیمرغ» است که بهعنوان یک موضوع فرهنگی- زیستمحیطی در کنار موضوع لکنت به کار میرود. نویسنده توضیح میدهد که پرندهها و مهاجرت آنها، با چالشهای زیستی و حفاظت از اکوسیستم ارتباطی مستقیم با آینده کودکان دارند و این مسأله را به زبان ساده و قابل فهم برای نوجوانان منتقل میکند. از نگاه او، رمان «پدی پت پت» در عین حال که به لکنت زبان نگاه نقادانه دارد، به آینده ایران و مسئولیت نسل جوان در حفظ سرزمین توجه میکند.
در ادامه، توضیح داده میشود که مخاطبان دارای لکنت زبان یا دیگر کودکان دارای نیازهای ویژه چه تمهیداتی را در انتشار کتاب میتواند انتظار داشته باشند. پناهی بیان میکند که کتاب برای همه مخاطبان بهطور یکسان قابل خواندن است و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز اقداماتی برای دسترسی گستردهتر، از جمله تبدیل کتابها به خط بریل، انجام میدهد تا دسترسی به متن برای کودکان با نیازهای ویژه فراهم شود. این نکته بهویژه حایز اهمیت است زیرا کتابهایی با موضوع حساس مانند لکنت زبان، میتواند برای گروههای مختلف از طریق رویکردهای متفاوت دسترسپذیر باشد، بدون تغییر در محتوای داستان.
در پایان این گفتوگو، نویسنده به وجود رابطهای عمیق میان تجربههای زیستی و ادبیات توجه میدهد: «رمان پدی پت پت» تنها روایت فقدان یا دشواری زبان نیست، بلکه نشان میدهد که چگونه نوجوانی مانند پدرام میتواند با دغدغههای زیستمحیطی و اجتماعی همزیستی کند و به سهم خود برای حفاظت از محیط زیست فعال باشد. انتشار این اثر از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال ۱۴۰۳ با استقبال مخاطبان روبهرو شد و بهعنوان یکی از نمونههای موفق ادبیات کودک و نوجوان در ترکیب مسائل انسانی با مسائل زیستمحیطی شناخته میشود.
به گزارش تیم آرشیو کامل، این کتاب با رویکردی آموزشی-احساسی تلاش میکند تا از طریق داستانی که به زبان ساده و قابل فهم برای نوجوانان نوشته شده، همدلی با تفاوتهای زبانی را ترویج دهد و هم اهمیت حفاظت از پرندگان مهاجر و محیط زیست را یادآور شود. همچنین، با توجه به تلاشهای کانون برای دسترسی گستردهتر، این اثر میتواند برای گروههای مختلف از جمله کودکان با محدودیتهای یادگیری یا کمشنوایی و سایر نیازهای ویژه، بهعنوان منبع آموزشی و آگاهیبخشی عمل کند.
در نهایت، این گفتوگو نشان میدهد که ادبیات کودک و نوجوان میتواند به عنوان ابزاری برای بازتاب دغدغههای اجتماعی و زیستی، با حفظ اصول اخلاقی و قانونی کشور، نقشی فردا-محور ایفا کند. رمان پدی پت پت با ترکیب صحیح تجربیات زندگی نویسنده و پژوهشهای علمی درباره لکنت زبان، مسیر تازهای را برای روایت تجربه انسان با زبان خاموش و در عین حال قدرتمند باز کرده است.
برای دسترسی به نسخه کامل کتاب و اخبار مرتبط با نویسندگان کودک و نوجوان، به خبرآنلاین مراجعه کنید.
تحلیل حقوقی-اجتماعی
این اثر با توجه به چارچوبهای قانونی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، از منظر ادبیات نوجوان میتواند به تقویت همدلی و پذیرش تفاوتها بین کودکان بینجامد و از طریق مشارکت نهادهای آموزشی برای بهبود دسترسی به منابع آموزشی، از جمله خط بریل، به گفتمان عمومی در زمینه حقوق کودکان و نیازهای ویژه کمک کند. کتاب بهگونهای طراحی شده است که با رعایت ملاحظات اخلاقی و آموزشی کشور، به آموزش ارزشهایی مانند صبر، همدلی، حفاظت از محیط زیست و مسؤولیتپذیری اجتماعی بین نوجوانان و نسلهای آینده منطبق شود. این نوع آثار میتواند نقش مهمی در تقویت تابآوری اجتماعی و تقویت حساسیت زیستمحیطی ایفا کند، بدون ورود به فهرست موضوعات سیاسی یا امنیتی و با حفظ اصول قانونی کشور.