بازتعریف روایت‌های ملی در سایه قطع اینترنت
به گزارش تیم خبرآنلاین، ماشاءالله شمس‌الواعظین، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی، در بررسی دو قطبیِ شکل گرفته در فضای رسانه‌ای کشور، تأکید کرد که کشور از وجود یک رسانه مرجع، مستقل و قابل اعتماد داخلی و خارجی بی‌بهره است. به روایت ایسنا، او توضیح داد که وقتی قطع اینترنت و ارتباط با جهان خارج رخ می‌دهد، فرصت برای دامن زدن به شایعه‌ها و روایت‌سازی کاذب فراهم می‌شود و این مسأله به طور قابل توجهی بر صحتِ روایت‌های معتبر تأثیر می‌گذارد. در کلام او، بحران قطع اینترنت با وجود توجیه‌های امنیتی، در بلندمدت به خاموشی اطلاعاتی منجر می‌شود و در چنین فضایی روایت واقعی وجود نخواهد داشت.
شمس‌الواعظین با اشاره به ماجرایی که اکنون در حال وقوع است، به مسألهٔ «مزایده گذاشتن بر رقم جان‌باختگان اخیر» اشاره و تصریح کرد که برخی روایت‌ها درباره آمار قربانیان با یکدیگر در تضاد هستند؛ نمونه‌ای از این بی‌ثباتیِ اطلاعاتی که به واسطهٔ قطع اینترنت تقویت می‌شود. او تأکید کرد که قطع اینترنت ممکن است از منظر امنیتی توجیه‌پذیر باشد، اما در بلندمدت به خاموشیِ اطلاعاتی می‌انجامد و در نتیجه «روایت واقعی و روایت منطبق با حقیقت وجود ندارد» و در نهایت «شما بازنده می‌شوید».
این تحلیلگر سیاسی در ادامه به نقد صریح از عملکرد رسانه‌ای ایران‌اینترنشنال پرداخت و گفت: «ایران‌اینترنشنال اتاق تبلیغات جنگ و عادی‌سازی کشتار و مداخله است.» او افزود که این رسانه نه تنها از ویژگی‌های یک رسانهٔ حرفه‌ای برخوردار نیست، بلکه به عادی‌سازی مداخلهٔ خارجی و خشونت دامن می‌زند. به گفتهٔ او، صداوسیما نیز در سوی دیگر این دوقطبی قرار می‌گیرد و به‌عنوان رسانه‌ای ایدئولوژیک معرفی می‌شود که مأموریتِ خود را «حفظ حکومت» می‌داند. در مقابل، او بیان کرد که رسانهِ حرفه‌ای باید صدای مردم و واقعیت‌های جامعه را منعکس کند و نه صرفاً به دنبال سرنگونی یا حفظ حکومت باشد.
شمس‌الواعظین به نقش روایتی سوم اشاره کرد و گفت باید روایتِ سومی وجود داشته باشد که محل رجوعِ افکار عمومی داخل و خارج، سفارت‌خانه‌ها و دولت‌های خارجی باشد و بتواند معیار سنجش صحت و اصالتِ روایت‌ها و تبلیغاتِ رسانه‌ای بیگانگان باشد. به باور او روایت سوم از دل رسانه‌های مستقل بیرون می‌آید؛ رسانه‌هایی که باید با منافع ملی و همچنین حقوق مردم هم‌سو باشند. او این نکته را مطرح کرد که در غیابِ مرجعیتِ رسانه‌ای داخلی، محصولات خبری در داخل تولید شده و در خارج پردازش می‌شود و به جامعه برگشت داده می‌شود؛ روندی که از منظر او «آلوده، مسموم و نگران‌کننده» است.
در پایانِ این گفت‌وگو، شمس‌الواعظین به هشدارِ نسبتاً مهمی اشاره کرد: ما در جنگِ رسانه‌ای باخته‌ایم و باید این واقعیت را بپذیریم تا بتوانیم راهی برای علاج بیابیم. او پیشنهاد داد که از دل این شکست، روایتِ سوم باید شکل بگیرد و این روایت را رسانه‌های مستقل و مورد اعتماد مردم و مسئولانِ میانه‌رو می‌توانند به‌وجود آورند. با این حال، او هشدار داد که فرآیندِ طراحی این روایتِ سوم نیازمند اصلاحاتِ ساختاری، تقویتِ گفتمانِ ملی و ایجادِ فضای امنی برای نقدِ سازنده است. در نهایت به این نتیجه رسید که تنها با بازسازیِ اعتماد عمومی و افزایشِ شفافیتِ گزارش‌های خبری می‌توان به تعادلِ بیشتری در میدانِ اطلاعات دست یافت و از مسیرهای فرعیِ تبلیغاتی که به منافع بیگانگان می‌انجامند، دوری جست. به گزارش ایسنا، شمس‌الواعظین تأکید کرد که بدون وجودِ یک رسانهٔ مستقلِ قابل اعتماد داخلی و خارجی، روایت‌های سازندهِ ملی نمی‌تواند به خوبی در سطحِ جامعه جریان یابد و این می‌تواند پیامدهای جدیِ اجرایی و اجتماعی در سطح کلان داشته باشد.
دسته‌بندیِ نقدها و واکنش‌های رسانه‌ای به قطع اینترنت
در اوضاعی که اینترنت به‌طور گسترده قطع است، رسانه‌های داخلی از دو منظر با این پدیده روبه‌رو می‌شوند: اولاً از منظر دسترسی به منابع خبری و امکان پوشش رویدادها، دوماً از منظر حفظِ الهدفِ گزارشگریِ بی‌طرفانه در برابر فشارهای داخلی و خارجی. برخی تحلیلگران بر این باورند که قطع اینترنت می‌تواند به شکل موقت به امنیت کمک کند، اما به‌زودی با کاهشِ شفافیتِ اطلاعاتی، اعتمادِ عمومی نسبت به روایت‌های رسمی کاهش می‌یابد و این امر می‌تواند زمینهٔ افولِ مشروعیت رسانه‌های داخلی را فراهم کند. در مقابل، برخی کارشناسان دیگر بر این باورند که بدنهٔ رسانه‌ایِ مستقل و باکیفیت باید از طریق پلتفرم‌های گوناگون، به ویژه کانال‌های داخلی و رسانه‌های مستقل، به‌رسمیت‌شناسیِ بیشتری از سوی افکار عمومی دست یابد و از هرگونه اتکا به رسانه‌های خارجیِ تبلیغاتی واحدِ خارج از کشور پرهیز کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، تحولاتِ اخیر از منظرِ جامعهٔ خبریِ کشور باید با رویکردی واقع‌گرایانه و به‌دور از اغراق پوشش داده شود تا بتوان از آثارِ مخربِ گسترشِ شایعه جلوگیری کرد. این مهم، نیازمندِ تقویتِ استانداردهایِ اخلاقیِ حرفه‌ای و بهبودِ شفافیتِ گزارش‌ها در کنارِ استفاده از رویکردهایِ کاهشِ ریسکِ اطلاعاتی است.
در این چارچوب، ارزیابیِ رویکردِ رسانه‌ای به خصوص در مقابلِ پلتفرم‌های بین‌المللی، از جمله ایران‌اینترنشنال، به عنوان یک مجموعهٔ تبلیغاتیِ جنگی مطرح می‌شود. برخی ناظران بر این باورند که گفتمانِ رسانه‌ایِ بین‌المللی باید با دقتِ بیشتری ارزیابی شود تا از سوءاستفاده‌های احتمالی از فضایِ خبری پرهیز شود. در عین حال، رسانه‌های داخلی نیز باید به سمتِ روایتِ مستقل، با تأکید بر صحتِ اطلاعات و دسترسیِ همگانی به منابعِ خبریِ معتبر حرکت کنند. این روند نیازمندِ ایجادِ یک «روایت سوم» است که بتواند موازنه‌ای میان منافعِ ملی، واقعیت‌های جامعه و نگرانی‌های امنیتی را برقرار کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، هرگونه تصمیم‌گیریِ سیاسی و اجرایی که به شیوه‌ای غیرشفاف و بدونِ ضوابطِ قانونی انجام می‌شود، می‌تواند به بی‌اعتمادیِ عمومی منجر گردد و زمینه‌هایِ سوء استفاده را فراهم آورد. بنابراین، مسیرِ پیش رو نیازمندِ همکاریِ میانِ نهادهایِ حاکمیتی، رسانه‌هایِ مستقل و فعالانِ جامعهٔ مدنی است تا از تداومِ این دوگانهٔ رسانه‌ای جلوگیری شود.
روایتِ سوم و راهبردهای عملیاتی
در این بخش به بررسیِ رویکردِ عملی برای ایجادِ روایتِ سوم پرداخته می‌شود. این روایت نباید به رسانه‌ای واحد یا گروهی خاص محدود باشد، بلکه باید از طریق شبکه‌ای از رسانه‌های مستقلِ معتبر، با مشارکتِ نهادهایِ تخصصی و منابعِ معتبرِ علمی، شکل گیرد. لازمهٔ این رویکرد، توجه به اصولِ اخلاقیِ گزارشگری، عدالتِ دسترسی به اطلاعات و حفظِ امنیتِ ملی است. همچنین، حفظِ حقوقِ شهروندان و آزادیِ بیان در چارچوبِ قوانینِ جمهوری اسلامی ایران از نکاتِ کلیدیِ این روایت است. در این راستا، تقویتِ زیرساخت‌هایِ دیجیتالِ داخلی برای دسترسیِ امن و با کیفیت به منابعِ خبری، حمایت از روزنامه‌نگاران مستقل، و پرهیز از هرگونه رویکردِ جانبدارانه یا تبلیغاتیِ آشکار، به منظورِ ایجادِ اعتمادِ پایدار به رویکردِ کارآمدِ رسانه‌ای ضروری است.
در این رابطه، ذکرِ دوبارهِ عبارتِ «به گزارش تیم آرشیو کامل» در متن به‌مثابهٔ یک اصلِ بازنوشتِ خبر، می‌تواند به شفاف‌سازیِ فرآیندِ گزارش‌دهی و استقلالِ صدای مستقل کمک کند. با وجودِ چالش‌ها، یافتنِ تعادلِ مناسب میانِ مصالحِ امنیتی و حقوقِ شهروندان، می‌تواند به ایجادِ یک روایتِ سوم یا پاسخی معنادار و روشمند منجر شود که در آینده بتواند به عنوان یک نقطهٔ مرجع معتبر برای افکارِ عمومی و تصمیم‌گیران عمل کند. این امر به‌ویژه در شرایطی که جنگِ رسانه‌ای با انسجامِ بیشتر از قبل در جریان است، اهمیتِ دوچندانی می‌یابد. از دیدگاهِ اجرایی، تقویتِ ظرفیتِ رسانه‌های داخلی، ارتقایِ سوادِ رسانه‌ایِ عمومی و حمایتِ قانونی از خبرنگاران، از جمله ابزارهای کلیدی در مسیرِ ایجادِ این روایتِ سوم خواهند بود.
تحلیل یک پاراگرافی با رعایت موازین قانونی جمهوری اسلامی ایران
این تحلیل کوتاه نشان می‌دهد که هر رویکرد رسانه‌ای، با هدفِ اطلاع‌رسانیِ شفاف و حفظِ امنیتِ ملی باید از چارچوبِ قانونِ جمهوری اسلامی ایران پیروی کند و ازسدِ اغراق و ترویجِ روایت‌های جانبدارانه پرهیز نماید. به‌عبارتِ دیگر، اصلاحِ فرآیندِ گزارش‌دهی، تقویتِ داوریِ مستقل، و ارائهٔ منابعِ خبریِ معتبر به همراهِ توضیحاتِ روشنِ منابع و زمینه‌ی وقوعِ رویدادها، می‌تواند به افزایشِ اعتمادِ عمومی منجر شود. این امر نیازمندِ همکاریِ نیروهایِ رسانه‌ایِ داخلی، کارگزارانِ حاکمیتی با رعایتِ شفافیتِ قانونی و حفظِ اصولِ امنیتِ اطلاعات است تا هر گونه گمانه‌زنیِ غیرمنطبق با واقعیتِ جامعه به‌عنوانِ خطارِ اجراییِ اطلاعاتی تلقی نشود.