نگاهی تازه به پیام کربلا و نقش جهالت عمومی در زمانه ما
در عصر روز چهاردهم امسال، آیتالله محمد سروشمحلاتی در ۱۴۵امین نشست تخصصی بنیاد باران که در کتابخانه ملی برگزار شد، به تبیین رویکردی تاریخی-فکری نسبت به قیام امام حسین(ع) پرداخت. به گزارش تیم خبرگزاری، وی با استناد به بیان امام صادق(ع) هدف قیام حسین(ع) را رهایی بندگان خدا از جهالت نامید و اذعان داشت که تشخیص دقیق زمانه، نخستین گام برای رسیدن به راهحلهای اصولی است. این گفتوگو در قالب گفتگو با جماران و به گزارش خبرآنلاین صورت گرفت و به نقل از منابع مرتبط، بر این نکته تأکید میکند که مسأله اصلی، جهالت مردمی بود که به دلیل عدم آگاهی، تحریکپذیر و بیاعتماد به ابزارهای دانشی و صاحبنظران بودند. در ادامه، استاد حوزه با تفصیل بیشتری به این پدیده پرداخت و توضیح داد که جهالت به افعال غیرعالمانه اطلاق میشود و در نتیجه، بخش گستردهای از جامعه آن دوره به گونهای رفتار میکردند که از آگاهی و تشخیص درست راهحلها بیبهره بودند.
سروشمحلاتی با اشاره به تعبیرهای امام علی(ع) از گروه سوم جامعه که بعضاً با تعبیر «همجالرعاع» شناخته میشود، بیان کرد که این دسته از افراد، به گفتار دیگران توجه دارند، اما از علم و تخصص بهرهای نمیبرند و در برابر صاحبان علم نیز اعتماد نمیکنند. برخی از تعبیرهای قدیمی از این واژه، به معنای پشهها و مگسهایی اطلاق شده که دور سر افراد پرسه میزنند؛ به هر حال، هدف فهم این دسته از مردم، بیان اینکه مشکل جامعه آن روز، نبودِ علم نبود، بلکه نبود اعتماد به آموزش و تهی بودن از تعهد نسبت به حقیقت بود. این نکته مورد تأکید بود که حتی در نهجالبلاغه از این دسته به عنوان کسانی یاد میشود که با شعاری فریبنده، دام میگسترند و برای اهداف معرکهگری، جامعه را به سوی تصمیماتی کلان و خطرناک میکشانند.
در ادامه، استاد به نقش محوری علمای دینی در شکلدهی یا کاهش جهالت مردم پرداخت. بر اساس توضیحات آیتالله سروشمحلاتی، تنها حاکمان مسئول تمام ناکامیهای فرهنگی و اجتماعی نبودهاند؛ بخشی از این مصیبت نتیجه عملکرد افرادی بوده که به دروغ بهعنوان عالم دینی معرفی میشدند و با رفتارهای شبهعلمی، اعتماد مردم را نسبت به واقعیتها مخدوش میکردند. امام علی(ع) در آثار نهجالبلاغه نیز به صراحت تأکید میکند که برخی از این شبهعالمان از آغاز روز، دنبال فرصتهایی هستند که هیچ خیری در آنها نیست و تنها به کار برای پخش و تحکیم دامهای فریبکاری میانجامند. به بیان استاد، دشمن اصلی در آن روزگار، نهتنها ظلم و فساد حاکمیت بود، بلکه جهالت الناتجه از فقدان شفافیت اطلاعاتی و سانسور خبری بود که مردم را از دسترسی به اخبار درست محروم میکرد.
با نگاه به وضعیت رسانهای امروز، سروشمحلاتی توضیح داد که لزوم داشتن ابزارهای اطلاعرسانی آزاد در مقابل هرگونه سانسور، از اصول بنیادین است. او با مقایسه وضعیت بنیامیه با زمانه حاضر، گفت که آنها تلاش داشتند اطلاعات را به صورتی ناقص یا مبهم در اختیار مردم بگذارند تا همچنان کنترلِ فکری و رفتاری مردم در دستشان باقی بماند. در مقابل، جوامعی که به دنبال آگاهیرسانی دقیق و شفافاند، امکان مواجهه صحیح با مسائل را پیدا میکنند و در نتیجه تصمیمات جمعی مبتنی بر واقعیتها رقم میخورد. با این رویکرد، امام حسین(ع) بهعنوان نمادی از مقاومت در برابر جهالت، نه تنها به دنبال انجام عملگرایی صرف نبود، بلکه میخواست با تبیین دقیق وضعیت اجتماعی، مردم را به حضور فعال در صحنههای برخورد با ظلم هدایت کند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این رویکرد در مواجهه با فاجعه کربلا با تأکید بر نگاه به اطراف و ارزیابی رفتار حاکمان و تصمیمات اجرایی، بهعنوان درسی برای امروز مطرح شد.
در بخش پایانی، سخنرانی به اهمیت فرهنگسازی و تحقق گامهای عملی برای آگاهیبخشی مردم پرداخت. سروشمحلاتی با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) درباره اربعین و ضرورت استفاده از هر ابزار برای آگاهسازی جمعیت، سه گام کلیدی را برای جابهجایی رویکردهای عمومی مطرح کرد: اول، آگاهسازی با ابزارهای درست و معتبر؛ دوم، انجام کارهای خیرخواهانه به سبک امام حسین(ع) و تعامل با افراد موثر برای جلوگیری از فاجعه و کاهش مخاطر اجرایی؛ سوم، آمادگی برای فداکاری به منظور حرکت جامعه به سوی حقیقت. نتیجه این رویکرد، به باور وی، منجر به بیداری جمعی در شهرهای مختلف کوفه، مدینه و شام شد و نشان داد که تا وقتی جهالت در بین مردم وجود دارد، بهانهای برای ادامه سلطه حاکمان ستمگر فراهم میشود. در پایان، استاد تأکید کرد که حوزه فرهنگ باید محور اصلی و پیشفرضی باشد تا سایر مسائل نیز بتوانند بهدرستی حل و فصل شوند.