بررسی جنگ هشت‌ساله از نگاه فرماندهان: اسکاد بی، شوروی و تحول موشکی ایران

بررسی تاریخی جنگ هشت‌ساله از نگاه فرماندهان: اسکاد بی، شوروی و تحول موشکی ایران

به گزارش تیم آرشیو کامل، در مراسم گرامی داشت هفته دفاع مقدس، سردار علی بلّالی با مرور دقیق رویدادهای آن دوران توضیح داد که عراق در جنگ تحمیلی به موشک اسکاد بی با برد حدود ۳۰۰ کیلومتر دست پیدا کرده بود و این امکانات را شوروی به کشورهای عراق، یمن، سوریه، لیبی و سایر اعضای بلوک شرق می داد. در مقابل، شاه ایران در زمان خود دارای موشک برد بلند نبوده و تنها کاتیوشای محدودی داشت که بردی در حدود ۱۷ تا ۱۸ کیلومتر می زد. همچنین حداکثر برد توپخانه ایران در آن دوران نزدیک به ۲۷ کیلومتر بود. این روایت نشان می دهد که توان موشکی و ظرفیت پاسخگویی در خطوط مقدم چگونه به شکل قابل توجهی با تعاقب زمان و طراحی دوباره نیروهای دفاعی ایران تغییر کرد.

سردار بلّالی توضیح داد که در همان دوران، صحنه نبرد به گونه ای بود که دشمن با شدت بیشتری شهرها را هدف قرار می داد تا از طریق جنگ شهری مردم را از صحنه خارج سازد. در این زمینه، ایران با کمبودهای سخت افزاری روبه رو بود و برای جبران آن به سمت ابتکارات فناورانه و توسعه ساخت داخل نیروهای مسلح گام برداشت. با اشاره به تجربه های گذشته، وی بیان کرد که علاوه بر حملات هوایی، نیروهای مسلح ایران تلاش کردند با تقویت زیرساخت های پرتاب و طراحی موشکی، قابلیت بازدارندگی را افزایش دهند. به گزارش تیم آرشیو کامل، این مسیر از آموزش به خارج از کشور تا بازتولید و کارآزمایی های دقیق در داخل کشور با هماهنگی و هدایت فرماندهان عالی دفاعی به پیش رفت.

اساسِ تحولات موشکی در نیمه دهه شصت و تغییرات پس از آن

در روایت سردار بلّالی، در دوران جنگ عراق به موشک اسکاد بی با برد ۳۰۰ کیلومتر دست یافت؛ این موشک به کمک شوروی و با حمایت های مربوطه به کشورهایی همچون عراق، یمن، سوریه و لیبی ارائه شد. در مقابل، نگاهی به بازوی دفاعی ایران نشان می‌دهد که در همان سال‌های نخست، ایران به لحاظ فناوری موشکی و امکانات آزمایشی، با محدودیت‌هایی اساسی روبه‌رو بود. شاه ایران به عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح در آن دوره، موشک با برد بلند نداشت و تنها به یک مجموعه کاتیوشا با برد بسیار کمتر تکیه می‌کرد. این تفاوت ها نشان می‌دهد که بازدارندگی در آن مقطع از دو جنبه امنیتی و فنی به طور قابل توجهی تفاوت داشت. این واقعیت ها، به رغم تلاش های ایران برای تقویت بازدارندگی، باعث شد تا در مراحل بعدی به سمت آموزش و انتقال فناوری به داخل، و همچنین ایجاد زیرساخت های پرتاب در نقاط حساس کشور حرکت شود. برخی از این تلاش ها با هدف تقویت عمل‌کرد موشکی در زمان جنگ آغاز شد؛ از جمله، فرستادن گروهی از کارکنان برای آموزش موشکی به خارج از کشور و بازگشت با طراحی های فناوری پیشرفته تر. به گفته سردار بلّالی، پس از آن، با همکاری شهید حاجی زاده و شهید صیاد شیرازی، زیرساخت های پرتاب در کرمانشاه آماده شد و عملیات آزمایشی نخستین شلیک مستقل موشکی ایران در سال ۱۳۶۵ در کرمانشاه با موفقیت انجام شد.

در زمینه هزینه ها و منبع تامین فناوری ها نیز توضیح داده شد که در آن ایام، هر موشک به قیمت حدود دو و نیم میلیون دلار از کره شمالی خریداری می شد. این ارقام نشان می دهد که ایران در آن زمان به شدت به تجارت فناوری موشکی خارج از کشور و همچنین مبادلات با کشورهای دیگر وابسته بوده است. اما با گذشت زمان، روند توسعه و داخلی سازی فناوری ها به سرعت پیش رفت و به مرور برد موشک ها از سه صد کیلومتر به دو هزار کیلومتر رسید. این پیشرفت ها نشان می دهد که ایران چگونه توانست از طریق سرمایه گذاری در فناوری های هوافضا و دفاعی، سطح بازدارندگی خود را به شکل قابل توجهی ارتقا دهد. در کنار موشک ها، پهپادها نیز به عنوان یک اصل جدید در نیروهای دفاعی ایران مطرح شدند و به تدریج به نمونه هایی رسیدند که حتی برخی نمونه های آمریکایی نیز از آن‌ها کپی برداری می کنند. سردار بلّالی اشاره کرد که این دستاوردها نتیجه تلاش های بی دریغ جانبازان و همه افرادی است که در حوزه هوافضا و صنایع دفاعی فعالیت می کنند و با تداوم پژوهش و توسعه، کشور را به جایگاه کنونی رسانده اند.

تحلیل دقیق تر نشان می‌دهد که این دستاوردها نه تنها در سطح نظامی بلکه در حوزه سیاست های دفاعی و استراتژی‌های بازدارندگی نیز بازتاب داشته است. در این مسیر، توسعه زیرساخت‌های پرتاب، آموزش نیروهای متخصص و طراحی داخلی محصولات دفاعی، همگی به عنوان ستون‌های اصلی ارتقای توان دفاعی کشور محسوب می شوند. به گزارش تیم آرشیو کامل، از آن زمان تا امروز مسیر فراز و فرودی را پشت سر گذاشته ایم که به توسعه فناوری های موشکی در طول سال‌های اخیر کمک کرده و به شکل قابل توجهی بر توان بازدارندگی و نفوذ فناوری در عرصه های دفاعی افزوده است. در پایان این بخش، به نکته ای کلیدی اشاره می‌کنیم: هرچند در دوران جنگ، منابع محدود بود اما با پیکربندی درست استراتژیک و اعتماد به توان داخلی، ایران موفق شد از یک سیستم بازدارندی که در آن زمان محدود بود، به مجموعه ای از فناوری‌های پیشرفته تر تبدیل شود. این تغییر، به وضوح نشان می‌دهد که ایران در زمینه دفاعی و موشکی با تکیه بر دانش و کارآیی انسانی، گام‌های بلندتری برداشته است.

جدول مختصر مقایسه ای بین موشک های کلیدی در دوران جنگ و دستاوردهای پس از آن

همچنین لازم است اشاره شود که در طول جنگ و پس از آن، فرایند آموزش و تخصصی سازی نیروهای ایرانی در حوزه موشکی با توجه به مشورت ها و همکاری با کشورهای دوست، به ویژه در بخش مهندسی معکوس و طراحی پرتابی، نقش مهمی در انتقال دانش فنی دارد. پس از این دوران، ایران با مجموعه ای از فناوری های پیشرفته تر و با تکیه بر پژوهش های داخلی، توانست به سطوح جدیدی از بازدارندگی دست یابد. این روندی است که در دهه های اخیر نیز با استفاده از پهپادها و مجموعه های دیگر دفاعی ادامه یافته است. هدف این روایت ها این است که روشن سازد چگونه دانش، فناوری و تجربه عملی در کنار مدیریت منابع و تصمیم گیری های دفاعی منجر به ارتقای موشکی ایران شد.

تحلیل یک پاراگرافی بر اساس اصول قانونی جمهوری اسلامی ایران

در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران، توسعه فناوری های دفاعی و موشکی با محوریت حفظ امنیت ملی و بازدارندگی صورت می گیرد و هرگونه توسعه ای که به خلاف منافع عمومی یا اصول قانونی منجر شود، مورد بازنگری قرار می گیرد. این تحلیل تنها بر مبنای بازشناسی تاریخی و فنی استوار است و از منظر اجرایی، به بهبود فرایندهای پژوهشی و استانداردسازی تجهیزات دفاعی اشاره دارد. با توجه به محدودیت های زمان جنگ، توسعه به صورت گام به گام و با حفظ چارچوب های قانونی و نظارتی انجام شد و در مسیر فعلی، ذینفعان دفاعی کشور با ارتقای توان داخل، به اهداف دفاعی پایدار نزدیک تر شده اند. این روند نه تنها از نظر امنیتی بلکه از منظر علمی و صنعتی نیز به توسعه اقتصاد مقاومتی و خوداتکایی در فناوری های حیاتی منجر می شود و به پشتوانه ای برای آینده کشور تبدیل می گردد.

برای دنبال کردن گزارش‌های تحلیلی مشابه و به روزرسانی‌های حوزه دفاعی و فناوری، با خبرآنلاین همراه باشید.